Xanana : Alkatiri Labele Nega Fretilin Korruptor Boot Liu AMP
DILI – Primeiru Ministru Xanana Gusmao husu ba eis Primeiru Ministru no atual Sekretariu Jeral Fretilin Dr. Mari Alkatiri atu labele nega katak korrupsaun iha governasaun Fretilin nian boot liu governasaun Aliansa Maioria Parlamentar.PM Xanana hateten ida ne’e, Tersa (12/05), liu husi konferensia imprensa, nebe maka akompanha husi Ministra Financas Emilia Pires, iha palasio governu.
“Mari Alkatiri labele haluha katak governu Fretilin husik hela korrupsaun boot liu fali governu AMP. Se Alkatiri nega nia laos ema ona,” dehan PM Xanana.
“Tanba uluk hau sei prezidente inprezariu barak ba hato’o ba hau dehan favor hato’o hela ba governu selu ami nia projeitu halo hotu ona maibe governu seidauk selu. Mais hau dehan ba Alkatiri atu selu tutuir osan sira nee, nia dehan diak- diak maibe la selu,” dehan tan Xanana.
Maibe, nia husu mos ba ema lideransa Fretilin atu lori evidensia ba tribunal sekarik governu AMP halo korrupsaun. Tanba, akuza ema arbiru deit nein laiha evidensia ne’e ladiak.
“Hau dehan ona iha evidensia hodi ba tribunal, labele koalia deit hanesan manu inan ida atu tolun maibe ohin nia kokorek ba mai. Se tribunal informa hau, dehan hau nia membrus governu nee sala hau sei hasai nia, maibe se dehan nia los hau simu nafatin nia,” PM Xanana hateten.
Xefe governu nee dehan, tuir lolos nia lakoi atu ke’e kazu korrupsaun nebe mosu iha Fretilin nia tempu, maibe Fretilin rasik maka hakarak kee rasik.
“Ami dehan tiha ona katak konaba kotuk ita nonok tanba ita hakarak hadia ba oin, mais ami nonok foer mai fali, ita hotu tenki foti sai fali,” haktuir nia.
Alende ida ne’e, PM Xanana afirma katak Komisaun Anti Korrupsaun tenki hari atu nune’e bele halo kombate korrupsaun nebe maka mosu iha governu nia laran.
“Hau husu ita hotu tenki defende KAK atu hare tok buat sira uluk –uluk nee hotu ita tenki hare nusa maka ema nee manan $200 dolar deit nia hetan fali buat ida nee, ida neba? nee ita sei lao ba atu hare tamba KAK sei loka dalan ba buat oin –oin,” dehan Xanana.
Tuir Xanana katak, durante nee nia rasik observa media fo sai kazu korrupsaun barak mosu iha ministeiru sira, maibe informasaun sira nee so doko deit publiku nia hanoin tamba la iha evidensia forti.
“Dala ruma ami husik to buat nee tasak tiha maka ami hare oinsa maka bele hatan. Maibe ami durante fulan nen (6) nia laran nutusia sai barak dehan governu AMP korrupsaun mosu barak tebes. Mesmu hahu husi hau rasik to hau nia ministru sira ami hotu mesak korruptor deit,” Xanana responde.
Konaba kestaun korrupsaun, Xanana haktruir katak kritika hotu nebe hato ba nia governu ne’e nia simu. Tanba bele desperta konsensia povu ba problema boot korrupsaun atu nunee AMP bele hakasan nafatin hodi TL bele sai numeru primeiru kombate korrupsaun.
Ba kestaun publika informasuan ka notisia ba publiku iha TL, tuir Xanana katak, media bele hetan naroman ba liberdade ona atu publika kazu korrupsaun hotu tanba uluk jornal ida labele publika arbiru kazu korrupsaun nebe mosu iha governu nia laran. Maibe agora governu AMP fo liberdade ba media atu krika.
“Debate publiku konaba korrpsaun nudar sinal diak, hatudu katak nasuan ida nee hader tiha ona. Uluk karik jornal ida labele koalia hasoru governu, ohin buat nee sai normal tiha ona ami orgulhu tamba liberdade imprensa iha tina ona,” dehan Xanana.
Konaba salariu asesor internasional sira iha ministeriu financas nebe maka durante ne’e hetan kritika barak husi Fretilin, PM Xanana nebe hetan akompanha husi Ministra Financas Emilia Pires, hateten governu AMP lahasai osan povu nian hodi selu salariu asesor internasional. maibe, asesor kuaje nain 48 nee, hetan vensimentu husi prozeitu Public Finance Management Capacity Building Programme (PFMCBP), ne’ebe finansia husi doador ualu (8), iha sistema administrasaun Banku Mundial nian.
Tuir PM Xanana, prekupasaun husi reprezentante Parlamentu Nasional (PN) liliu husi parte Fretilin hanesan alegasaun falsu tanba realidade estadu la uza osan povu, lahanesan ho governasaun Fretilin iha antigu.
PM Xanana nebe kompleta ho dokumentus boot ida iha nia liman, hateten, sira iha evidensia forte no dadus kompletu konaba mal administrasaun at liu husi governasaun Fretilin nian., liliu iha parte Ministeriu Finansas nebe lidera husi Maria Madalena Boavida.
“Ita rona deit hanesan nee, governu Fretilin iha 2007 fo 23 dias ba asesor internasional ida ho valor rihun $23 naran. nia sim um mil ba loron ida. mas la inklui iha despezas, han, hemu, alojamentu hanesan Otel, trasporte, buat hirak nee estadu mak selu hotu,”deklara nia.
Seluk fali iha Novembru 2006, 42 dias ba konsultan services ba fundus MCC nian ho vensimentu rihun $42. Ba travel nian maka rihun $11,77, lainklui tan toba fatin iha otel boot hanesan Sagres, venture no seluk tan. Xanana hateten, maibe, sira nunka buka atu lekar sai, hodi hein Fretilin duni mak abuza hodi sukit sai sira nia foer.
Iha Marsu 2007, iha mos 16 dias ho rihun $16 kompleta expensive rihun $4300. “perdiem ba iha Bali kalan ida rihun $1. buat sira nee iha hotu. agora Fretilin responde tok. Dili airport arrived Viza, mos ita maka selu hotu. ida nee maka fulan-fulan hela deit. liliu ba Sr ida be MCC nian. mas nia la produz buat ida to’o AMP ukun tiha deit,”deklara mos Xanana.
PM Xanana rekonese falhansu balun agora dadaun konaba projeitu estrada nebe ladauk hadia remata, inklui programa preoridade seluk. maibe tuir nia, buat hirak nee relasiona ho devidas bara-barak husi governu anterior nian.
“Sira iha devidas barak los, ne’ebe maka ami labele sura ida-idak. maibe kandu total deit entaun kuaje milaun $119.mas to’o Dezembru 2007, ami hili nebe mak ami tenke kontinua. no ba restu nebe falha, ami tau hotu iha kaisa,”deklara nia. (Timor Post)
Thursday, May 14, 2009
Alegasaun Korupsaun
Alegasaun Korrupsaun Hasoru Membru Governu,
PM Presiza Realiza Promesa
DILI - Deputadus husi bankada opozisaun husu ba Xefe Governu Xanana Gusmão atu foti desizaun politika ida klaru ba publiku relasiona indikasaun korupsaun ne’ebe mosu iha Ministeriu da Justica, Ministeriu Turismu Komercio no Industria nomos ministeriu seluk.
“Laos ami opozisaun nia fatin atu lori ba tribunal de rekursu, ne’e laos ona. Se ita hakarak boa governasaun, governu tenki iha posizaun ida klaru. Se ema ne’e iha alegasaun atu hasai ka la-hasai, “kestiona deputada Fernanda Borges.
Xefe bankada Partidu Unidade Nasional ne’e mos eziji promesa Primeiru Ministru Xanana Gusmão iha momentu kampanha katak, centavos lima deit mak lakon mos sei hasai husi kargo politika hanesan ministru ou sekretariu estadu.
Nia enkoraja Xefi do Governu atu foti desizaun ida klaru, tamba desizasaun saida deit mak PM Xanana Gusmão foti halo ba povo no nasaun nia diak.
“Se lae, korupsaun ne’e ita falun hela deit, falun hela deit, bainhira los mak ita atu resolve, “ hateten tan Borges.
Francisco de Araujo deputadu husi bankada ASDT hateten, depende ba Primeiru Ministru nia desizaun. Maibe importante mak realiza promesa iha tempu kampanha.
“Naok lima cent, naok kuarter sai. Mais realidade ministeriu hothotu ema detekta ona katak iha korupsaun, maibe Primeiru Ministru aguenta nafatin. Tuir bankada ASDT ministru balun, ministra balun indika ba korupsaun tenki sai. Tauk nasaun ne’e nakfera ka nakdoko, “ nia kestiona.
Deputadu husi bankada CNRT Aderito Hugo da Costa hateten, hahalok krime laos desizaun politika mak resolve maibe liu husi dalan justica.
Aderito Hugo informa, prosesu ne’e lao dadaun. Maibe ema ne’ebe hetan alegasaun sai hanesan sasin seidauk bele hola desizaun hodi suspende. Kuandu, sai ona suspeitu sei tuir prosesu normal.
“Sira ne’ebe ministru, sekretariu estadu, ne’e kargu politiku. Laos kompania privada, se komete iha alegasaun ruma iha buat rua deit, julgamentu mak halo nia sai, moralmente rejigna-an para prosesu lao. Tamba kadeira ne’ebe tuur kadeira publiku nian, “ nia reafirma.
Adriano do Nascimentu Xefi bankada Partido Demokrata hateten katak, indikasaun korupsaun parte judisiario presiza hare fila fali.
Nia hatutan tan, politikamente PM iha ona vontade ba boa governasaun. Maibe fila fali ba boa vontade sira ne’ebe halao knaar politika hanesan ministru, sekretariu estadu no direitur sira.
Hanesan informasaun neébe diario neé foo sai katak, partido oposizaun Fretilin ejiji ba PM atu foti desizaun politika para hapara ministru ou ministra neébe indika halo korupsaun. (Timor Post)
PM Presiza Realiza Promesa
DILI - Deputadus husi bankada opozisaun husu ba Xefe Governu Xanana Gusmão atu foti desizaun politika ida klaru ba publiku relasiona indikasaun korupsaun ne’ebe mosu iha Ministeriu da Justica, Ministeriu Turismu Komercio no Industria nomos ministeriu seluk.
“Laos ami opozisaun nia fatin atu lori ba tribunal de rekursu, ne’e laos ona. Se ita hakarak boa governasaun, governu tenki iha posizaun ida klaru. Se ema ne’e iha alegasaun atu hasai ka la-hasai, “kestiona deputada Fernanda Borges.
Xefe bankada Partidu Unidade Nasional ne’e mos eziji promesa Primeiru Ministru Xanana Gusmão iha momentu kampanha katak, centavos lima deit mak lakon mos sei hasai husi kargo politika hanesan ministru ou sekretariu estadu.
Nia enkoraja Xefi do Governu atu foti desizaun ida klaru, tamba desizasaun saida deit mak PM Xanana Gusmão foti halo ba povo no nasaun nia diak.
“Se lae, korupsaun ne’e ita falun hela deit, falun hela deit, bainhira los mak ita atu resolve, “ hateten tan Borges.
Francisco de Araujo deputadu husi bankada ASDT hateten, depende ba Primeiru Ministru nia desizaun. Maibe importante mak realiza promesa iha tempu kampanha.
“Naok lima cent, naok kuarter sai. Mais realidade ministeriu hothotu ema detekta ona katak iha korupsaun, maibe Primeiru Ministru aguenta nafatin. Tuir bankada ASDT ministru balun, ministra balun indika ba korupsaun tenki sai. Tauk nasaun ne’e nakfera ka nakdoko, “ nia kestiona.
Deputadu husi bankada CNRT Aderito Hugo da Costa hateten, hahalok krime laos desizaun politika mak resolve maibe liu husi dalan justica.
Aderito Hugo informa, prosesu ne’e lao dadaun. Maibe ema ne’ebe hetan alegasaun sai hanesan sasin seidauk bele hola desizaun hodi suspende. Kuandu, sai ona suspeitu sei tuir prosesu normal.
“Sira ne’ebe ministru, sekretariu estadu, ne’e kargu politiku. Laos kompania privada, se komete iha alegasaun ruma iha buat rua deit, julgamentu mak halo nia sai, moralmente rejigna-an para prosesu lao. Tamba kadeira ne’ebe tuur kadeira publiku nian, “ nia reafirma.
Adriano do Nascimentu Xefi bankada Partido Demokrata hateten katak, indikasaun korupsaun parte judisiario presiza hare fila fali.
Nia hatutan tan, politikamente PM iha ona vontade ba boa governasaun. Maibe fila fali ba boa vontade sira ne’ebe halao knaar politika hanesan ministru, sekretariu estadu no direitur sira.
Hanesan informasaun neébe diario neé foo sai katak, partido oposizaun Fretilin ejiji ba PM atu foti desizaun politika para hapara ministru ou ministra neébe indika halo korupsaun. (Timor Post)
Peska Ilegal
Ro Peska Illegal Kontinua Halao Operasaun
DILI – Deputada Getrudes Moniz husi bankada Partido Demokrata no deputadu husi bankada Fretilin Inacio Moreira, segunda (11/05) iha plenaria Parlamentu Nasional husu ba parte kompetente atu foo atensaun ba ro peska illegal ne’ebe kontinua naok riku soin iha Tasi Timor.
Tuir informasaun ne’ebe Getrudes Moniz simu husi populasaun distritu Lautem, Sub distritu Com iha semana kotuk katak, ro peska illegal hamutuk 46 ne’e diskunfia mai husi Thailandia, maibe seidauk identifika klaru, sempre halo operasaun iha tasi klaran.
Prekupasaun neé, deputada husi bankada PD kestiona ba orsamentu geral do estadu 2008, Parlamentu Nasional aprova ona orsamentu $28 milliaun atu sosa ro patrulhamentu rua husi Xina. Maibe, too agora ro patrulhamentu neé seidauk halo operasaun.
Reprejentante povo ne’e husu ba Polisia Nasional Timor Leste ne’ebe foin lalais ne’e sosa ro patrulhamentu kiik ho objectivu patrullhamentu atu monta iha area tasi Lospalos.
Tamba hanesan asuntu nasional, nia ejiji atu oinsa ro patrulhamentu rua husi Xina to lalais mai TL hodi kontrola riku soin iha tasi Timor.
Deputadu Inacio Moreira informa katak, ro peska neébe halo operasaun iha area tasi Com-Lospalos diskunfia nain husi membru governu ida nian.
Inacio Moreira hatutan, ro peska neé hetan ona protesta husi peskador iha area Com tamba neé ro neé agora dadaun halo fali operasaun iha Dili ba tempu kalan.
Iha sorin seluk, Vice Primeiru Ministru Jose Luis Guterres hatan kestaun ne’e katak, agora dadaun ro patrulhamentu ne’ebe TL sosa husi nasaun Xina sei iha prosesu rekonstrusaun.
Tuir publikasaun diario neé antes, Sekretariu Estadu Defesa Julio Thomas Pinto informa katak, molok tama ba tinan 2010 ro patrulhamentu ne’e sei halao operasaun iha area tasi Timor hodi kontrola ro peska illegal husi nasaun liur.
Ro patrulhamentu ne’ebe TL sosa husi nasaun Xina ho naruk metru 45. Agora dadaun membru komponente Naval hamutuk 30 halao hela treinamentu no involve mos iha prosesu rekonstrusaun.
Tuir dadus neébe Timor Post rekolla, ro peska husi Thailandia ho naran Golden Sea, Missouri Reefer, Silver Sea, M/V Fernando, Emerald Reefer, M/V Ocean, Sutti Reefer husi Panama sempre tama mai Portu – Dili hodi hetan lisensa husi Quarantena Timor Leste, Diresaun Imigrasaun no Alfandega.
Fontes neébe servisu iha Portu lakohi atu hakerek nia naran, prekupa ho prejensa ro hirak neé. Tamba tuir nia katak, wainhira ro sira neé mak hetan ona lisensa, klaru katak bele iha posibilidade naok ikan ou riku soin balun iha tasi Timor.
Fontes neébe servisu iha Portu durante tinan lima haktuir tan katak, antes neé, ro peska sira neé nunka mai foti surat lisensa, maibe agora dadaun neé, ro peska husi nasaun Thailandia neé sempre mai hela deit, fulan ida mai dala rua ou dala tolu, sem objetivu ida neébe mak klaru, “ nia hatutan tan.
Fontes neé mos husu ba agensia SVD neébe fasilita ro husi Thailandia atu esplika ba orgaun soberanu hanesan governu no parlamentu konaba objetivu husi ro hirak ne’e. (Timor Post)
DILI – Deputada Getrudes Moniz husi bankada Partido Demokrata no deputadu husi bankada Fretilin Inacio Moreira, segunda (11/05) iha plenaria Parlamentu Nasional husu ba parte kompetente atu foo atensaun ba ro peska illegal ne’ebe kontinua naok riku soin iha Tasi Timor.
Tuir informasaun ne’ebe Getrudes Moniz simu husi populasaun distritu Lautem, Sub distritu Com iha semana kotuk katak, ro peska illegal hamutuk 46 ne’e diskunfia mai husi Thailandia, maibe seidauk identifika klaru, sempre halo operasaun iha tasi klaran.
Prekupasaun neé, deputada husi bankada PD kestiona ba orsamentu geral do estadu 2008, Parlamentu Nasional aprova ona orsamentu $28 milliaun atu sosa ro patrulhamentu rua husi Xina. Maibe, too agora ro patrulhamentu neé seidauk halo operasaun.
Reprejentante povo ne’e husu ba Polisia Nasional Timor Leste ne’ebe foin lalais ne’e sosa ro patrulhamentu kiik ho objectivu patrullhamentu atu monta iha area tasi Lospalos.
Tamba hanesan asuntu nasional, nia ejiji atu oinsa ro patrulhamentu rua husi Xina to lalais mai TL hodi kontrola riku soin iha tasi Timor.
Deputadu Inacio Moreira informa katak, ro peska neébe halo operasaun iha area tasi Com-Lospalos diskunfia nain husi membru governu ida nian.
Inacio Moreira hatutan, ro peska neé hetan ona protesta husi peskador iha area Com tamba neé ro neé agora dadaun halo fali operasaun iha Dili ba tempu kalan.
Iha sorin seluk, Vice Primeiru Ministru Jose Luis Guterres hatan kestaun ne’e katak, agora dadaun ro patrulhamentu ne’ebe TL sosa husi nasaun Xina sei iha prosesu rekonstrusaun.
Tuir publikasaun diario neé antes, Sekretariu Estadu Defesa Julio Thomas Pinto informa katak, molok tama ba tinan 2010 ro patrulhamentu ne’e sei halao operasaun iha area tasi Timor hodi kontrola ro peska illegal husi nasaun liur.
Ro patrulhamentu ne’ebe TL sosa husi nasaun Xina ho naruk metru 45. Agora dadaun membru komponente Naval hamutuk 30 halao hela treinamentu no involve mos iha prosesu rekonstrusaun.
Tuir dadus neébe Timor Post rekolla, ro peska husi Thailandia ho naran Golden Sea, Missouri Reefer, Silver Sea, M/V Fernando, Emerald Reefer, M/V Ocean, Sutti Reefer husi Panama sempre tama mai Portu – Dili hodi hetan lisensa husi Quarantena Timor Leste, Diresaun Imigrasaun no Alfandega.
Fontes neébe servisu iha Portu lakohi atu hakerek nia naran, prekupa ho prejensa ro hirak neé. Tamba tuir nia katak, wainhira ro sira neé mak hetan ona lisensa, klaru katak bele iha posibilidade naok ikan ou riku soin balun iha tasi Timor.
Fontes neébe servisu iha Portu durante tinan lima haktuir tan katak, antes neé, ro peska sira neé nunka mai foti surat lisensa, maibe agora dadaun neé, ro peska husi nasaun Thailandia neé sempre mai hela deit, fulan ida mai dala rua ou dala tolu, sem objetivu ida neébe mak klaru, “ nia hatutan tan.
Fontes neé mos husu ba agensia SVD neébe fasilita ro husi Thailandia atu esplika ba orgaun soberanu hanesan governu no parlamentu konaba objetivu husi ro hirak ne’e. (Timor Post)
Prekupasaun Deputadu Konaba Ro Peska Illegal
Ro Peska Illegal Kontinua Halao Operasaun
DILI – Deputada Getrudes Moniz husi bankada Partido Demokrata no deputadu husi bankada Fretilin Inacio Moreira, horseik iha plenaria Parlamentu Nasional husu ba parte kompetente atu foo atensaun ba ro peska illegal ne’ebe kontinua naok riku soin iha Tasi Timor.
Tuir informasaun ne’ebe Getrudes Moniz simu husi populasaun distritu Lautem, Sub distritu Com iha semana kotuk katak, ro peska illegal hamutuk 46 ne’e diskunfia mai husi Thailandia, maibe seidauk identifika klaru, sempre halo operasaun iha tasi klaran.
Prekupasaun neé, deputada husi bankada PD kestiona ba orsamentu geral do estadu 2008, Parlamentu Nasional aprova ona orsamentu $28 milliaun atu sosa ro patrulhamentu rua husi Xina. Maibe, too agora ro patrulhamentu neé seidauk halo operasaun.
Reprejentante povo ne’e husu ba Polisia Nasional Timor Leste ne’ebe foin lalais ne’e sosa ro patrulhamentu kiik ho objectivu patrullhamentu atu monta iha area tasi Lospalos.
Tamba hanesan asuntu nasional, nia ejiji atu oinsa ro patrulhamentu rua husi Xina to lalais mai TL hodi kontrola riku soin iha tasi Timor.
Deputadu Inacio Moreira informa katak, ro peska neébe halo operasaun iha area tasi Com-Lospalos diskunfia nain husi membru governu ida nian.
Inacio Moreira hatutan, ro peska neé hetan ona protesta husi peskador iha area Com tamba neé ro neé agora dadaun halo fali operasaun iha Dili ba tempu kalan.
Iha sorin seluk, Vice Primeiru Ministru Jose Luis Guterres hatan kestaun ne’e katak, agora dadaun ro patrulhamentu ne’ebe TL sosa husi nasaun Xina sei iha prosesu rekonstrusaun.
Tuir publikasaun diario neé antes, Sekretariu Estadu Defesa Julio Thomas Pinto informa katak, molok tama ba tinan 2010 ro patrulhamentu ne’e sei halao operasaun iha area tasi Timor hodi kontrola ro peska illegal husi nasaun liur.
Ro patrulhamentu ne’ebe TL sosa husi nasaun Xina ho naruk metru 45. Agora dadaun membru komponente Naval hamutuk 30 halao hela treinamentu no involve mos iha prosesu rekonstrusaun.
Tuir dadus neébe Timor Post rekolla, ro peska husi Thailandia ho naran Golden Sea, Missouri Reefer, Silver Sea, M/V Fernando, Emerald Reefer, M/V Ocean, Sutti Reefer husi Panama sempre tama mai Portu – Dili hodi hetan lisensa husi Quarantena Timor Leste, Diresaun Imigrasaun no Alfandega.
Fontes neébe servisu iha Portu lakohi atu hakerek nia naran, prekupa ho prejensa ro hirak neé. Tamba tuir nia katak, wainhira ro sira neé mak hetan ona lisensa, klaru katak bele iha posibilidade naok ikan ou riku soin balun iha tasi Timor.
Fontes neébe servisu iha Portu durante tinan lima haktuir tan katak, antes neé, ro peska sira neé nunka mai foti surat lisensa, maibe agora dadaun neé, ro peska husi nasaun Thailandia neé sempre mai hela deit, fulan ida mai dala rua ou dala tolu, sem objetivu ida neébe mak klaru, “ nia hatutan tan.
Fontes neé mos husu ba agensia SVD neébe fasilita ro husi Thailandia atu esplika ba orgaun soberanu hanesan governu no parlamentu konaba objetivu husi ro hirak ne’e. (Timor Post)
DILI – Deputada Getrudes Moniz husi bankada Partido Demokrata no deputadu husi bankada Fretilin Inacio Moreira, horseik iha plenaria Parlamentu Nasional husu ba parte kompetente atu foo atensaun ba ro peska illegal ne’ebe kontinua naok riku soin iha Tasi Timor.
Tuir informasaun ne’ebe Getrudes Moniz simu husi populasaun distritu Lautem, Sub distritu Com iha semana kotuk katak, ro peska illegal hamutuk 46 ne’e diskunfia mai husi Thailandia, maibe seidauk identifika klaru, sempre halo operasaun iha tasi klaran.
Prekupasaun neé, deputada husi bankada PD kestiona ba orsamentu geral do estadu 2008, Parlamentu Nasional aprova ona orsamentu $28 milliaun atu sosa ro patrulhamentu rua husi Xina. Maibe, too agora ro patrulhamentu neé seidauk halo operasaun.
Reprejentante povo ne’e husu ba Polisia Nasional Timor Leste ne’ebe foin lalais ne’e sosa ro patrulhamentu kiik ho objectivu patrullhamentu atu monta iha area tasi Lospalos.
Tamba hanesan asuntu nasional, nia ejiji atu oinsa ro patrulhamentu rua husi Xina to lalais mai TL hodi kontrola riku soin iha tasi Timor.
Deputadu Inacio Moreira informa katak, ro peska neébe halo operasaun iha area tasi Com-Lospalos diskunfia nain husi membru governu ida nian.
Inacio Moreira hatutan, ro peska neé hetan ona protesta husi peskador iha area Com tamba neé ro neé agora dadaun halo fali operasaun iha Dili ba tempu kalan.
Iha sorin seluk, Vice Primeiru Ministru Jose Luis Guterres hatan kestaun ne’e katak, agora dadaun ro patrulhamentu ne’ebe TL sosa husi nasaun Xina sei iha prosesu rekonstrusaun.
Tuir publikasaun diario neé antes, Sekretariu Estadu Defesa Julio Thomas Pinto informa katak, molok tama ba tinan 2010 ro patrulhamentu ne’e sei halao operasaun iha area tasi Timor hodi kontrola ro peska illegal husi nasaun liur.
Ro patrulhamentu ne’ebe TL sosa husi nasaun Xina ho naruk metru 45. Agora dadaun membru komponente Naval hamutuk 30 halao hela treinamentu no involve mos iha prosesu rekonstrusaun.
Tuir dadus neébe Timor Post rekolla, ro peska husi Thailandia ho naran Golden Sea, Missouri Reefer, Silver Sea, M/V Fernando, Emerald Reefer, M/V Ocean, Sutti Reefer husi Panama sempre tama mai Portu – Dili hodi hetan lisensa husi Quarantena Timor Leste, Diresaun Imigrasaun no Alfandega.
Fontes neébe servisu iha Portu lakohi atu hakerek nia naran, prekupa ho prejensa ro hirak neé. Tamba tuir nia katak, wainhira ro sira neé mak hetan ona lisensa, klaru katak bele iha posibilidade naok ikan ou riku soin balun iha tasi Timor.
Fontes neébe servisu iha Portu durante tinan lima haktuir tan katak, antes neé, ro peska sira neé nunka mai foti surat lisensa, maibe agora dadaun neé, ro peska husi nasaun Thailandia neé sempre mai hela deit, fulan ida mai dala rua ou dala tolu, sem objetivu ida neébe mak klaru, “ nia hatutan tan.
Fontes neé mos husu ba agensia SVD neébe fasilita ro husi Thailandia atu esplika ba orgaun soberanu hanesan governu no parlamentu konaba objetivu husi ro hirak ne’e. (Timor Post)
Fretilin Walk Out
Diskusaun Lei Inkeritu Parlamentar,
Partido Opozisaun “Walk Out”
DILI – Partido opozisaun iha Parlamentu Nasional, horseik loron kraik la-prenche quorum ba diskusaun lei inkeritu parlamentar. Maibe, diskusaun kontinua ho numeru deputadu 34.
Iha deklarasaun votos ba proposta alterasaun numeru 3 neébe muda direitu deputadu 10 ba 22, tuir Xefe bankada partido Fretilin Aniceto Guterres katak, koalia maioria no minoria. Maioria mak absoluta 33 entaun seluk laiha tan direitu ona, “ nia kestiona.
“Ida neé taka dalan, sei la-taka dalan entaun difikulta atu halo inkeritu parlamentar, hodi halao funsaun fiskalizasaun politika. Hau la-fiar ita bele halo inkeritu parlamentar ho efetivu tamba interese politika barak sei la-konsege. Ami pesimista ho ida ne’e. Tamba difikulta hanesan ne’e, bankada Fretilin sei la hola parte diskusaun ba lei ida ne’e, ami komesa walk out ba diskusaun lei ne’e, “dehan Aniceto Guterres iha deklarasaun de votos horseik meudia.
Xefe bankada Partido Unidade Nasional Fernanda Mesquita Borges neébe vota kontra ba proposta alterasaun numeru 3 iha intervista ba Timor Post hateten, lei inkeritu parlamentar buat ida importante ba instituisaun soberanu hanesan PN, tenki nakloke hodi fo oportunidade ba bankada hotu ne’ebe hakarak halo fiskalizasaun iha instrumentu legal.
“Atu rekere investigasaun deit presiza deputadu 22. Fretilin mos laiha deputadu 22, CNRT mos laiha, satan bankada seluk, “Borges kestiona.
Fernanda Borges konfesa, PUN la prontu halo quorum ba AMP. “Se, ami mak mai halo quorum hodi halo lei ida la foo direitu ba opozisaun atu halo inkeritu, ami sei la tuir, ami sei hamrik iha liur hodi hein resultadu, “ dehan tan deputada Borges.
Aderito Hugo da Costa deputadu husi bloku AMP neébe vota afavor komenta katak, proposta refere hare ba kualidade no valor inkeritu, nomos artigo neé sei la susar kuandu aprova para inisiativa bele passa, se inisiativa deputadu 10 deit mak halo, sei la garante atu passa kuandu aprova iha plenaria, “ nia esplika.
Nia hatutan tan, deputadu neébe garante atu kria komisaun presiza ejiji no lobi ba deputadu balun ou bankada seluk, nuneé inisiativa bele konklui iha aprovasaun.
Vital dos Santos deputadu husi bankada Partido Demokrata haktuir, fiskalizasaun ho inkeritu objetivu atu promove boa governasaun, hadia mall administrasaun.
“Lalika difikulta hodi halo komplikadu. Tuir lolos parlamentu ida ne’e loke dalan luan halo inkeritu ho maneira fiskalizasaun simplist hodi hadok imajem, kurtina husi governu, “ nia realsa.
Xefe bankada PD Adriano do Nascimento komenta, deputadu AMP foo fuan mak servisu ba estadu ida ne’e.
Resultadu ba votasaun alterasaun numeru 1, proposta eliminasaun afavor 18, kontra 17, abstensaun 6. Votasaun konaba inisiativa maioria simplist afavor 14, kontra 21, abstensaun 6. Proposta de alterasaun numeru 3 neébe muda direitu deputadu 10 ba 22 ho resultadu votasaun afavor 21, kontra 17, abstein 3. Proposta artigo numeru 2 no alterasaun passa ho resultadu votasaun afavor 23, kontra 10, abstein 8. (Timor Post)
Partido Opozisaun “Walk Out”
DILI – Partido opozisaun iha Parlamentu Nasional, horseik loron kraik la-prenche quorum ba diskusaun lei inkeritu parlamentar. Maibe, diskusaun kontinua ho numeru deputadu 34.
Iha deklarasaun votos ba proposta alterasaun numeru 3 neébe muda direitu deputadu 10 ba 22, tuir Xefe bankada partido Fretilin Aniceto Guterres katak, koalia maioria no minoria. Maioria mak absoluta 33 entaun seluk laiha tan direitu ona, “ nia kestiona.
“Ida neé taka dalan, sei la-taka dalan entaun difikulta atu halo inkeritu parlamentar, hodi halao funsaun fiskalizasaun politika. Hau la-fiar ita bele halo inkeritu parlamentar ho efetivu tamba interese politika barak sei la-konsege. Ami pesimista ho ida ne’e. Tamba difikulta hanesan ne’e, bankada Fretilin sei la hola parte diskusaun ba lei ida ne’e, ami komesa walk out ba diskusaun lei ne’e, “dehan Aniceto Guterres iha deklarasaun de votos horseik meudia.
Xefe bankada Partido Unidade Nasional Fernanda Mesquita Borges neébe vota kontra ba proposta alterasaun numeru 3 iha intervista ba Timor Post hateten, lei inkeritu parlamentar buat ida importante ba instituisaun soberanu hanesan PN, tenki nakloke hodi fo oportunidade ba bankada hotu ne’ebe hakarak halo fiskalizasaun iha instrumentu legal.
“Atu rekere investigasaun deit presiza deputadu 22. Fretilin mos laiha deputadu 22, CNRT mos laiha, satan bankada seluk, “Borges kestiona.
Fernanda Borges konfesa, PUN la prontu halo quorum ba AMP. “Se, ami mak mai halo quorum hodi halo lei ida la foo direitu ba opozisaun atu halo inkeritu, ami sei la tuir, ami sei hamrik iha liur hodi hein resultadu, “ dehan tan deputada Borges.
Aderito Hugo da Costa deputadu husi bloku AMP neébe vota afavor komenta katak, proposta refere hare ba kualidade no valor inkeritu, nomos artigo neé sei la susar kuandu aprova para inisiativa bele passa, se inisiativa deputadu 10 deit mak halo, sei la garante atu passa kuandu aprova iha plenaria, “ nia esplika.
Nia hatutan tan, deputadu neébe garante atu kria komisaun presiza ejiji no lobi ba deputadu balun ou bankada seluk, nuneé inisiativa bele konklui iha aprovasaun.
Vital dos Santos deputadu husi bankada Partido Demokrata haktuir, fiskalizasaun ho inkeritu objetivu atu promove boa governasaun, hadia mall administrasaun.
“Lalika difikulta hodi halo komplikadu. Tuir lolos parlamentu ida ne’e loke dalan luan halo inkeritu ho maneira fiskalizasaun simplist hodi hadok imajem, kurtina husi governu, “ nia realsa.
Xefe bankada PD Adriano do Nascimento komenta, deputadu AMP foo fuan mak servisu ba estadu ida ne’e.
Resultadu ba votasaun alterasaun numeru 1, proposta eliminasaun afavor 18, kontra 17, abstensaun 6. Votasaun konaba inisiativa maioria simplist afavor 14, kontra 21, abstensaun 6. Proposta de alterasaun numeru 3 neébe muda direitu deputadu 10 ba 22 ho resultadu votasaun afavor 21, kontra 17, abstein 3. Proposta artigo numeru 2 no alterasaun passa ho resultadu votasaun afavor 23, kontra 10, abstein 8. (Timor Post)
Tuesday, May 12, 2009
Lei Inkeritu
Lei Inkeritu Parlamentar Hetan Aprovasaun
DILI – Bankada oposizaun Fretilin, segunda loron-kraik (11/05) no tersa (12/05) dader kontinua abandona plenaria ba diskusaun lei inkeritu juridiku parlamentar. Finalidade, lei refere hetan aprovasaun final global ho resultadu votasaun afavor 27, kontra 1 no abstensaun 5.
Iha deklarasaun de votos deputadu Vice Prezidente Parlamentu Nasional Vicente da Silva Guterres hateten katak, deputadu konsege halao knar ida ne’ebe importante tebtebes. Ita hein pratikamente, “ dehan nia.
Fernanda Mesquita Borges Prezidente Partidu Unidade Nasional ne’ebe vota abstein tamba iha artigo balun limita opozisaun sira tamba partidu kiik kadeira ladun barak atu halo inkeritu.
Borges hatutan artigo 4 loke dalan atu iha komisaun inkeritu parlamentar ida ne’ebe obrigatoriu mais presiza deputadu 22, maibe opozisaun bele hamutuk hodi halo inkeritu ruma iha sesaun legislatura.
Nia mos kestiona transparancia tamba prosesu inkeritu taka ba publiku. Iha Portugal, deputadu sira ne’ebe halo inkeritu loke ba publiku. Ida ne’e hanesan prosesu ida ne’ebe Timor-Leste presiza atu aprende. Hein katak aban bain rua bele hadia fali, “ nia realsa.
Vital dos Santos deputadu husi Partido Demokrata ne’ebe vota afavor konfesa katak ho lei ne’e, parlamentu bele halo inkeritu parlamentar tinan ida dala ida, ida ne’e mak posibilidade deputadu sira atu halo.
Razaun Fretilin abandona plenaria relasiona proposta alterasaun numeru 3 ne’ebe mai husi Vicente da Silva Guterres ne’ebe muda direitu deputadu 10 ba 22 tamba kadeira opozisaun iha parlamentu la too 22.
Kadeira Fretilin iha PN 21, Aliansi Demokrata kadeira 2 no Partidu Unidade Nasional kadeira 3. Mesmu Fretilin abandona plenaria, PUN no Aliansi Demokrata kontinua partisipa diskusaun lei ne’e too votasaun final global. (Timor Post)
DILI – Bankada oposizaun Fretilin, segunda loron-kraik (11/05) no tersa (12/05) dader kontinua abandona plenaria ba diskusaun lei inkeritu juridiku parlamentar. Finalidade, lei refere hetan aprovasaun final global ho resultadu votasaun afavor 27, kontra 1 no abstensaun 5.
Iha deklarasaun de votos deputadu Vice Prezidente Parlamentu Nasional Vicente da Silva Guterres hateten katak, deputadu konsege halao knar ida ne’ebe importante tebtebes. Ita hein pratikamente, “ dehan nia.
Fernanda Mesquita Borges Prezidente Partidu Unidade Nasional ne’ebe vota abstein tamba iha artigo balun limita opozisaun sira tamba partidu kiik kadeira ladun barak atu halo inkeritu.
Borges hatutan artigo 4 loke dalan atu iha komisaun inkeritu parlamentar ida ne’ebe obrigatoriu mais presiza deputadu 22, maibe opozisaun bele hamutuk hodi halo inkeritu ruma iha sesaun legislatura.
Nia mos kestiona transparancia tamba prosesu inkeritu taka ba publiku. Iha Portugal, deputadu sira ne’ebe halo inkeritu loke ba publiku. Ida ne’e hanesan prosesu ida ne’ebe Timor-Leste presiza atu aprende. Hein katak aban bain rua bele hadia fali, “ nia realsa.
Vital dos Santos deputadu husi Partido Demokrata ne’ebe vota afavor konfesa katak ho lei ne’e, parlamentu bele halo inkeritu parlamentar tinan ida dala ida, ida ne’e mak posibilidade deputadu sira atu halo.
Razaun Fretilin abandona plenaria relasiona proposta alterasaun numeru 3 ne’ebe mai husi Vicente da Silva Guterres ne’ebe muda direitu deputadu 10 ba 22 tamba kadeira opozisaun iha parlamentu la too 22.
Kadeira Fretilin iha PN 21, Aliansi Demokrata kadeira 2 no Partidu Unidade Nasional kadeira 3. Mesmu Fretilin abandona plenaria, PUN no Aliansi Demokrata kontinua partisipa diskusaun lei ne’e too votasaun final global. (Timor Post)
Friday, May 8, 2009
Salario Internasional
Deputadu Sira Kestiona Salario Standar Internasional
DILI – Advisor internasional husi Ministeriu da Financas Michael Francino ho pozisaun Planning and Financial Management. Tuir lista ho data assinatura (10/06/2008) simu salario total $589,449.
Realidade ne’e, deputadu husi bankada Partido Demokrata Rui Menezes foin lalais ne’e iha plenaria Parlamentu Nasional kestiona ho razaun katak, mesmo osan barak ne’e mai husi doadores, maibe osan ne’e oferese ba Timor.
Alende ne’e, salario Timor-Oan kategoria internasional tuir xefi bankada Partidu Unidade Nasional importante mak servisu.
“Se-lae, ita kria instituisaun funsionariu sira manan oin seluk, ema seluk ne’ebe Timor-Oan nafatin lakohi funsionariu maibe manan osan boot teb-tebes. Halo saida. Ida ne’e mak ami presiza hatene, “ kestiona Presidente PUN Fernanda Borges.
Liu husi intervista ba diario ne’e foin lalais iha Parlamentu Nasional, Fernanda Borges haktuir katak, bankada PUN mos husu ona ba Ministra da Financas hodi hatoo ba parlamentu konaba osan hira mak tekniku Timor-Oan sira manan, maibe too agora seidauk hetan, “ Borges lamenta.
“Ita presiza strutura administrasaun publika mak tenki iha funsionariu publiku de kareira ne’ebe ita ajuda sira ho treinu no kapasita hodi bele halo servisu tuir salariu ne’ebe sustentavel, “ katak nia.
Salariu advisor Timor-oan ba kategoria internasional, tuir Aderito Hugo da Costa katak, hanesan politika ida atu akomoda Timor-Oan ne’ebe durante ne’e buka liu servisu iha ajencia internasional duke servisu publiku.
Ho kategoria salario internasional, Timor-oan hotu bele foo kontribuisaun ba nasaun, “ Hugo haktuir razaun.
Nia esplika tan katak, rekrutamentu ba ema internasional standar mai husi ajencia internasional.
Tradusaun media Fretilin husi jornal The Australian hatete katak, Ines Almeida ema ne’ebe servisu foo apoio imprensa iha Ministeriu das Financas Timor Leste nian. Tinan dadaun ne’e, manan osan boot liu Primeiru Ministru Xanana Gusmão ne’ebe salario baziku $1,000 ho $500 subsidiu.
Tinan 2008-2009 Ines Almeida mana osan pakote ida ho salario baziku $182,400 no hetan fali $41.356 ba viajem no moris lorloron nian. Total osan ne’ebe Ines Almeida simu $219,765.
Graham Daniel ema Australiano iha kontratu tinan ida nudar senior asesor jestaun ba Ministra Financas ho salario $236,160 homos $60,361 konaba reimbolsu, pakote $296,521. (Timor Post)
DILI – Advisor internasional husi Ministeriu da Financas Michael Francino ho pozisaun Planning and Financial Management. Tuir lista ho data assinatura (10/06/2008) simu salario total $589,449.
Realidade ne’e, deputadu husi bankada Partido Demokrata Rui Menezes foin lalais ne’e iha plenaria Parlamentu Nasional kestiona ho razaun katak, mesmo osan barak ne’e mai husi doadores, maibe osan ne’e oferese ba Timor.
Alende ne’e, salario Timor-Oan kategoria internasional tuir xefi bankada Partidu Unidade Nasional importante mak servisu.
“Se-lae, ita kria instituisaun funsionariu sira manan oin seluk, ema seluk ne’ebe Timor-Oan nafatin lakohi funsionariu maibe manan osan boot teb-tebes. Halo saida. Ida ne’e mak ami presiza hatene, “ kestiona Presidente PUN Fernanda Borges.
Liu husi intervista ba diario ne’e foin lalais iha Parlamentu Nasional, Fernanda Borges haktuir katak, bankada PUN mos husu ona ba Ministra da Financas hodi hatoo ba parlamentu konaba osan hira mak tekniku Timor-Oan sira manan, maibe too agora seidauk hetan, “ Borges lamenta.
“Ita presiza strutura administrasaun publika mak tenki iha funsionariu publiku de kareira ne’ebe ita ajuda sira ho treinu no kapasita hodi bele halo servisu tuir salariu ne’ebe sustentavel, “ katak nia.
Salariu advisor Timor-oan ba kategoria internasional, tuir Aderito Hugo da Costa katak, hanesan politika ida atu akomoda Timor-Oan ne’ebe durante ne’e buka liu servisu iha ajencia internasional duke servisu publiku.
Ho kategoria salario internasional, Timor-oan hotu bele foo kontribuisaun ba nasaun, “ Hugo haktuir razaun.
Nia esplika tan katak, rekrutamentu ba ema internasional standar mai husi ajencia internasional.
Tradusaun media Fretilin husi jornal The Australian hatete katak, Ines Almeida ema ne’ebe servisu foo apoio imprensa iha Ministeriu das Financas Timor Leste nian. Tinan dadaun ne’e, manan osan boot liu Primeiru Ministru Xanana Gusmão ne’ebe salario baziku $1,000 ho $500 subsidiu.
Tinan 2008-2009 Ines Almeida mana osan pakote ida ho salario baziku $182,400 no hetan fali $41.356 ba viajem no moris lorloron nian. Total osan ne’ebe Ines Almeida simu $219,765.
Graham Daniel ema Australiano iha kontratu tinan ida nudar senior asesor jestaun ba Ministra Financas ho salario $236,160 homos $60,361 konaba reimbolsu, pakote $296,521. (Timor Post)
Alegasaun Korupsaun Ministra da Justica
La-Hasai Lucia Lobato,
Sei Afeita Kredibilidade Governu
DILI – Partido opozisaun Fretilin kontinua ejiji responsabilidade politika Primeiru Ministru Xanana Gusmão hodi hasai Ministra da Justica Lucia Lobato, se-lae bele afeita kredibilidade governu, “ dehan Xefi bankada Fretilin ba jornalista sira iha sala bankada Parlamentu Nasional.
“Responsabilidade laos ami opozisaun nian, ne’e responsabilidade governu. Liliu ne’e responsabilidade politika nudar Xefi do Governu ida, oinsa bele hola medidas ba kazu korupsaun. Kombate korupsaun ho sistema, ho vontade, seriedade. Liliu vontade politika atu kombate. Ida ne’e la-hatudu, “ katak tan Aniceto Longuinhos Guterres.
Aniceto Guterres reafirma, Xanana Gusmão hanesan xefi do governu lolos hola ona medidas tuir responsabilidade politika tamba afeita ona ba governu no kredibilidade Primeiru Ministru.
“Membru governu ne’e laos funsionario bai-bain, hodi hein desizaun husi tribunal mak foin halo suspensaun. Membru governu ne’e nomeasaun politika, “ nia reafirma.
Deklarasaun Primeiru Ministru ne’ebe jornais diarios publika edisaun kuarta (29/04) “tantang” FRETILIN lori dadus korrupsaun ba Tribunal Rekursus. Tuir Aniceto Guterres katak, deklarasaun nee hatudu falta sentidu responsabilidade nudar Xefe Governu katak governu la-tauk atu kombate KKN, sei halo buat hotu no sei hamos KKN.
Nia hatutan tan katak, povo iha direitu lakon konfiansa bainhira alegasaun forte no kredivel mosu tanba integridade no kredabilidade governu afetadu, liliu bainhira Primeiru Ministru la-hola medidas atu hasai duvidas ne’ebe mosu.
“Ita hotu keta haluha ona karik katak uluk, S.E. Sr. Primeiru Ministru sei Presidenti Republika nian iha Junu 2006, ejiji mos rejignasaun husi Dr. Mari Alkatiri nudar Primeiru Ministru tanba hetan alegasaun deit husi programa Televisaun Four Corners neebe nia dehan tenke simu responsabilidade politika. La ho ordem tribunal ida iha tempu ne’eba no ikus mai Ministeriu Publiku arkiva kazu, “ dehan tan nia ba jornalista sira.
Kaer metin ita bo’ot nia responsabilidade politika no hasai Ministra Justisa de facto agora kedas tanba ema hotu konkorda, maibe ita bo’ot deit mak sei fo protesaun ba nia nafatin. Ami hatene katak ne’e susar maibe ami sei fo koragem ba ita sei ita bele halo, “ hatoo Xefi bankada ne’e. (Timor Post)
Sei Afeita Kredibilidade Governu
DILI – Partido opozisaun Fretilin kontinua ejiji responsabilidade politika Primeiru Ministru Xanana Gusmão hodi hasai Ministra da Justica Lucia Lobato, se-lae bele afeita kredibilidade governu, “ dehan Xefi bankada Fretilin ba jornalista sira iha sala bankada Parlamentu Nasional.
“Responsabilidade laos ami opozisaun nian, ne’e responsabilidade governu. Liliu ne’e responsabilidade politika nudar Xefi do Governu ida, oinsa bele hola medidas ba kazu korupsaun. Kombate korupsaun ho sistema, ho vontade, seriedade. Liliu vontade politika atu kombate. Ida ne’e la-hatudu, “ katak tan Aniceto Longuinhos Guterres.
Aniceto Guterres reafirma, Xanana Gusmão hanesan xefi do governu lolos hola ona medidas tuir responsabilidade politika tamba afeita ona ba governu no kredibilidade Primeiru Ministru.
“Membru governu ne’e laos funsionario bai-bain, hodi hein desizaun husi tribunal mak foin halo suspensaun. Membru governu ne’e nomeasaun politika, “ nia reafirma.
Deklarasaun Primeiru Ministru ne’ebe jornais diarios publika edisaun kuarta (29/04) “tantang” FRETILIN lori dadus korrupsaun ba Tribunal Rekursus. Tuir Aniceto Guterres katak, deklarasaun nee hatudu falta sentidu responsabilidade nudar Xefe Governu katak governu la-tauk atu kombate KKN, sei halo buat hotu no sei hamos KKN.
Nia hatutan tan katak, povo iha direitu lakon konfiansa bainhira alegasaun forte no kredivel mosu tanba integridade no kredabilidade governu afetadu, liliu bainhira Primeiru Ministru la-hola medidas atu hasai duvidas ne’ebe mosu.
“Ita hotu keta haluha ona karik katak uluk, S.E. Sr. Primeiru Ministru sei Presidenti Republika nian iha Junu 2006, ejiji mos rejignasaun husi Dr. Mari Alkatiri nudar Primeiru Ministru tanba hetan alegasaun deit husi programa Televisaun Four Corners neebe nia dehan tenke simu responsabilidade politika. La ho ordem tribunal ida iha tempu ne’eba no ikus mai Ministeriu Publiku arkiva kazu, “ dehan tan nia ba jornalista sira.
Kaer metin ita bo’ot nia responsabilidade politika no hasai Ministra Justisa de facto agora kedas tanba ema hotu konkorda, maibe ita bo’ot deit mak sei fo protesaun ba nia nafatin. Ami hatene katak ne’e susar maibe ami sei fo koragem ba ita sei ita bele halo, “ hatoo Xefi bankada ne’e. (Timor Post)
Thursday, May 7, 2009
Quarantina Prende Ikan Maran
Karantina Prende Ikan Maran Tonelada 10
DILI – Karantina prende ikan maran ho tonelada 10 iha Portu Dili, kuarta (29/04) ne’ebe mai husi Indonesia tamba falsifika dokumentus.
Direitur Nasional Quarantina Rui Daniel de Carvalho ba jornalista sira, kinta, (30/04) iha edifisio Polisia Maritima Kaikoli hateten katak, tuir prosesu normal ba ema ne’ebe hakarak halao negosiu produto agrikultura liliu ika presiza hetan lisensa husi diresaun peska.
Nia mos hatete katak, parte investigasaun sei hare ikan ne’e sei merese konsume ou lae. Kuandu lae, tuir lei quarantina ikan hirak ne’e sei destroi.
Komandante Unidade Maritima Polisia Nasional TL informa, kazu ne’e sei haruka ba unidade investigasaun kriminal nasional bazeia ba evidensia ne’ebe iha hanesan ikan nomos dokumentu balun.
Legal Advisor Agusto dos Santos Marques husi Ministeriu Agrikultura no Peska esplika tuir dekretu lei 21 tinan 2003 artigo 58, produtu agrikola ne’ebe tama no sai presiza tenki iha lisensa negosiu.
Marques hatutan, tamba ikan nain falsifika dokumentus hanesan scan dokumentus nomos uza karimbu falsu, entaun viola lei quarantina no lei peska ne’ebe vigora iha Timor Leste.
Kazu ne’e aplika mos ba kodiku penal Indonesia ne’ebe TL sei adopta ho artigo 273 ho pena prizaun tinan neen too tinan ualu, tuir dekretu lei No.1/2006 multa $100 – $50.000, “ nia tenik. (Timor Post)
DILI – Karantina prende ikan maran ho tonelada 10 iha Portu Dili, kuarta (29/04) ne’ebe mai husi Indonesia tamba falsifika dokumentus.
Direitur Nasional Quarantina Rui Daniel de Carvalho ba jornalista sira, kinta, (30/04) iha edifisio Polisia Maritima Kaikoli hateten katak, tuir prosesu normal ba ema ne’ebe hakarak halao negosiu produto agrikultura liliu ika presiza hetan lisensa husi diresaun peska.
Nia mos hatete katak, parte investigasaun sei hare ikan ne’e sei merese konsume ou lae. Kuandu lae, tuir lei quarantina ikan hirak ne’e sei destroi.
Komandante Unidade Maritima Polisia Nasional TL informa, kazu ne’e sei haruka ba unidade investigasaun kriminal nasional bazeia ba evidensia ne’ebe iha hanesan ikan nomos dokumentu balun.
Legal Advisor Agusto dos Santos Marques husi Ministeriu Agrikultura no Peska esplika tuir dekretu lei 21 tinan 2003 artigo 58, produtu agrikola ne’ebe tama no sai presiza tenki iha lisensa negosiu.
Marques hatutan, tamba ikan nain falsifika dokumentus hanesan scan dokumentus nomos uza karimbu falsu, entaun viola lei quarantina no lei peska ne’ebe vigora iha Timor Leste.
Kazu ne’e aplika mos ba kodiku penal Indonesia ne’ebe TL sei adopta ho artigo 273 ho pena prizaun tinan neen too tinan ualu, tuir dekretu lei No.1/2006 multa $100 – $50.000, “ nia tenik. (Timor Post)
Tuesday, September 16, 2008
GRADUASAUN

Tinan Ne’e, UNTL Sei Halao Graduasaun
DILI – Depois hetan akreditasaun, tuir planu iha fulan Novembru ou Dezembru tinan ne’e, Universidade Nacional Timor Lorosa’e sei halao graduasaun, “ dehan Reitor UNTL Benjamin de Araujo Corte e Real, foin lalais ne’e iha Delta Nova-Komoro.
DILI – Depois hetan akreditasaun, tuir planu iha fulan Novembru ou Dezembru tinan ne’e, Universidade Nacional Timor Lorosa’e sei halao graduasaun, “ dehan Reitor UNTL Benjamin de Araujo Corte e Real, foin lalais ne’e iha Delta Nova-Komoro.
Nia hateten, lo-los UNTL halao ona graduasaun iha fulan Maio liu ba, maibe tanba hein prosesu akreditasaun mak foin trasa planu refere.
“Maibe planu ne’e, sei hatoo ba iha Ministeriu Edukasaun atu fó hanoin, mesmo UNTL iha automia kampus. Diak liu buat boot hanesan graduasaun ne’e tenki koordena ho ministeriu, “ katak Benjamin Corte e Real.
Reitor ne’e reafirma, prosesu graduasaun presiza duni halao iha tinan ne’e tanba ema barak mak hakarak kontinua estudu, sira seluk hakarak eleba funsaun iha funsionario publika, sira barak mak hakarak hatama aplikasaun ba servisu wainhira kriteria simu ema S1, maibe S1 ona mak seidauk hetan diploma.
Nia mos hateten, problema ne’ebe nia mensiona ministru edukasaun hatene maibe foo hatene ba UNTL atu hein lai prosesu akreditasaun para bele foo valor liu ba ema ne’ebe mak kaer diploma.
Nia foo ezemplu, graduasaun dahuluk, reitor ho ministru mak asina, ida ne’e ladun fo imajem diak.
“Entretantu, tuir fali mai hau mesak mak asina nudar reitor, statuto internasionalmente rekonhese tanba hetan ona akreditasaun tanba ne’e fó liberdade no oportunidade boot liu ba sira ne’ebe mak sei kaer diploma ne’e, “ dehan nia.
“Entretantu, tuir fali mai hau mesak mak asina nudar reitor, statuto internasionalmente rekonhese tanba hetan ona akreditasaun tanba ne’e fó liberdade no oportunidade boot liu ba sira ne’ebe mak sei kaer diploma ne’e, “ dehan nia.
Nudar Reitor, nia mos seidauk hatene klaru numeru ne’ebe rejistu ona tanba prosesu rejistu sei halao iha fakuldade ida-idak. (ita/Timor Post)
Transferensia Estudante
UNTL Iha Planu Simu Estudante Husi UNIMAR no UCM
DILI – Reitor Universidade Nacional Timor Lorosa’e Benjamin de Araujo Corte e Real, foin lalais ne’e iha Delta Nova – Komoro hateten katak, UNTL iha planu simu estudante transferensia husi Universidade Dom Martinho no Universidade Comunidade Matebian.
Nia hateten tan, plataforma husi kriteria nebe UNTL trasa mak hanesan, estudante hirak ne’e tenki iha diploma eskola ensino secundaria (SLTA), ijasah persamaan, hatama mos valor disiplina akademika (transkrip nilai-red), tuir test no ikus tama iha fase kontak akademika durante fulan tolu.
“Kontak akademika hanesan prosesu detekta estudante sira nian konhesementu tuir disiplina ne’ebe halao ona iha UNIMAR ho UCM, hafoin UNTL halo komparasaun, disiplina hirak ne’e UNTL rekonhese ou lae, “ nia esplika.
Nia mos hatutan, iha prosesu kontak akademika mak identifika estudante balun seidauk iha nivel maturidade konaba disiplina, entaun UNTL sei hatun semester balun tanba transferensia ne’e laos horizontal relasiona ho statuto UNIMAR, UCM ho UNTL la-hanesan.
Planu hirak ne’e, nia konfesa katak, UNTL reuni ona ho strutura maibe seidauk hatuur iha surat. Wainhira remata hatuur ona iha surat, sei hatoo ba diresaun ensino superior ministeriu edukasaun, “ katak nia.
Kriteria ne’ebe UNTL trasa parte ida hadok-an husi problema para labele mosu hanoin katak, sei UNTL simu estudante sira ne’ebe universidade taka ona, entaun la-presiza mos iha masa percobaan ba universidade sira nebe seidauk hetan akreditasaun, “ Benjamin haktuir.
Reitor UNTL ne’e hateten tan, kriteria hirak ne’e atu oin-nusa ministeriu edukasaun bele defende-an katak, universidade sira seluk sei iha masa percobaan.
“Kriteria ne’e, kompara ho jogo futebol; iha lakon, impata no manan, sei wainhira lakon ne’e hanesan ho manan, entaun impata mos hakarak liu ida lakon ne’e, “ nia haktuir ho ezemplu.
Transferensia estudante ne’ebe foti Fakuldade Direitu, nia dehan katak, defisil UNTL atu simu, relasiona Fakuldade Direitu iha UNTL uza lingua Portugues no tinan ne’e hanesan tinan matrikulasi ba fakuldade refere.
UNTL sei simu deit estudante transferensia ne’ebe prense kriteria. Tanba prosesu iha ministeriu edukasaun lao neneik, entaun UNTL mos lakohi atu halo lalais prosesu. Tanba problema ne’e ministeriu edukasaun foo hatene ona, UNTL hakarak kolabora maibe lakohi mos lakon ho kualidade, “ Reitor UNTL ne’e reafirma tenik.
Nia mos konfesa, prosesu akreditasaun ne’e UNTL seidauk implementa didiak. Tanba ne’e planu UNTL atu simu estudante transferensia iha inisiu tinan 2009.
Benjamin Corte e Real konfesa mos katak, kestaun ne’e Ministru Edukasaun João Cancio foo sai iha media hanesan dez-intedementu entre ministeriu ho UNTL tanba laiha komunikasaun, maibe sira hasoru malu ona, no UNTL hatoo prekupasaun atu loke odamatan no fó oportinidade.
UNTL Sei Hasoru Dezafiu
Biban seluk, Corte e Real mos konfesa mos katak, tinan akademika 2008 no 2009 UNTL sei hasoru dezafiu tanba simu numeru estudante ne’ebe boot kompara ho tinan kotuk. Alende ne’e, dosente barak mak sai ba estranjeiru hodi kumpleta akademiko iha nivel edukasaun S2 no S3.
Maibe, nia fiar katak, UNTL sei bele rezolve numeru dosente hodi halo rekrutamentu ba dosente kontratu tanba iha budget, “ nia realsa.
Nia mos mensiona, posibilidade UNTL halao atividade akademika iha kalan, maibe fator tolu nebe UNTL presiza mak eletrisidade labele mate, transporte publiku hanesan mikrolet, taksi bele halai nafatin iha kalan nomos seguransa husi parte polisia. Hirak ne’e, tuir nia hanoin, boot liu UNTL nia kapasidade atu rezolve. (Timor Post)
DILI – Reitor Universidade Nacional Timor Lorosa’e Benjamin de Araujo Corte e Real, foin lalais ne’e iha Delta Nova – Komoro hateten katak, UNTL iha planu simu estudante transferensia husi Universidade Dom Martinho no Universidade Comunidade Matebian.
Nia hateten tan, plataforma husi kriteria nebe UNTL trasa mak hanesan, estudante hirak ne’e tenki iha diploma eskola ensino secundaria (SLTA), ijasah persamaan, hatama mos valor disiplina akademika (transkrip nilai-red), tuir test no ikus tama iha fase kontak akademika durante fulan tolu.
“Kontak akademika hanesan prosesu detekta estudante sira nian konhesementu tuir disiplina ne’ebe halao ona iha UNIMAR ho UCM, hafoin UNTL halo komparasaun, disiplina hirak ne’e UNTL rekonhese ou lae, “ nia esplika.
Nia mos hatutan, iha prosesu kontak akademika mak identifika estudante balun seidauk iha nivel maturidade konaba disiplina, entaun UNTL sei hatun semester balun tanba transferensia ne’e laos horizontal relasiona ho statuto UNIMAR, UCM ho UNTL la-hanesan.
Planu hirak ne’e, nia konfesa katak, UNTL reuni ona ho strutura maibe seidauk hatuur iha surat. Wainhira remata hatuur ona iha surat, sei hatoo ba diresaun ensino superior ministeriu edukasaun, “ katak nia.
Kriteria ne’ebe UNTL trasa parte ida hadok-an husi problema para labele mosu hanoin katak, sei UNTL simu estudante sira ne’ebe universidade taka ona, entaun la-presiza mos iha masa percobaan ba universidade sira nebe seidauk hetan akreditasaun, “ Benjamin haktuir.
Reitor UNTL ne’e hateten tan, kriteria hirak ne’e atu oin-nusa ministeriu edukasaun bele defende-an katak, universidade sira seluk sei iha masa percobaan.
“Kriteria ne’e, kompara ho jogo futebol; iha lakon, impata no manan, sei wainhira lakon ne’e hanesan ho manan, entaun impata mos hakarak liu ida lakon ne’e, “ nia haktuir ho ezemplu.
Transferensia estudante ne’ebe foti Fakuldade Direitu, nia dehan katak, defisil UNTL atu simu, relasiona Fakuldade Direitu iha UNTL uza lingua Portugues no tinan ne’e hanesan tinan matrikulasi ba fakuldade refere.
UNTL sei simu deit estudante transferensia ne’ebe prense kriteria. Tanba prosesu iha ministeriu edukasaun lao neneik, entaun UNTL mos lakohi atu halo lalais prosesu. Tanba problema ne’e ministeriu edukasaun foo hatene ona, UNTL hakarak kolabora maibe lakohi mos lakon ho kualidade, “ Reitor UNTL ne’e reafirma tenik.
Nia mos konfesa, prosesu akreditasaun ne’e UNTL seidauk implementa didiak. Tanba ne’e planu UNTL atu simu estudante transferensia iha inisiu tinan 2009.
Benjamin Corte e Real konfesa mos katak, kestaun ne’e Ministru Edukasaun João Cancio foo sai iha media hanesan dez-intedementu entre ministeriu ho UNTL tanba laiha komunikasaun, maibe sira hasoru malu ona, no UNTL hatoo prekupasaun atu loke odamatan no fó oportinidade.
UNTL Sei Hasoru Dezafiu
Biban seluk, Corte e Real mos konfesa mos katak, tinan akademika 2008 no 2009 UNTL sei hasoru dezafiu tanba simu numeru estudante ne’ebe boot kompara ho tinan kotuk. Alende ne’e, dosente barak mak sai ba estranjeiru hodi kumpleta akademiko iha nivel edukasaun S2 no S3.
Maibe, nia fiar katak, UNTL sei bele rezolve numeru dosente hodi halo rekrutamentu ba dosente kontratu tanba iha budget, “ nia realsa.
Nia mos mensiona, posibilidade UNTL halao atividade akademika iha kalan, maibe fator tolu nebe UNTL presiza mak eletrisidade labele mate, transporte publiku hanesan mikrolet, taksi bele halai nafatin iha kalan nomos seguransa husi parte polisia. Hirak ne’e, tuir nia hanoin, boot liu UNTL nia kapasidade atu rezolve. (Timor Post)
Tuesday, September 9, 2008
Labarik Iha Kampu Deslokado
ONG Plan : Tanba Falta Atensaun
DILI – Problema nebe Organizasaun Naun Govermental Plan hasoru ba labarik sira nebe hela iha kampu deslokado mak falta atensaun husi inan no aman sira, “ dehan Filipe Hendrique nudar Fasilitador ba Komunidade.
“Problema nebe ami hasoru mak, inan no aman ladun tau matan, husik sira (labarik-red) halimar mesak. Hirak ne’e tanba problema ekonomia, inan no aman fahe malu, “ Hendrique haktuir.
Kazu seluk nebe Plan hasoru iha kampu deslokado, Fasilitador ONG Plan hatutan katak, violensia ba labarik sira, inan no aman sira sei uza maneira violensia hodi eduka labarik, seidauk iha planeamentu familia nebe diak, tentativa violasaun seksual ba labarik feto, mal-nutrisaun, tentativa trafiku humano ba labarik.
Ho problema nebe ne’e, Filipe Hendrique hateten, Plan halo advokasia ba inan no aman sira atu oin-nusa bele maneiza familia, proteje labarik sira atu hetan direitu ba halimar, eskola no seluk tan.
Atu proteje labarik sira, ONG Plan kria mos fatin halimar ba labarik sira fasilita ho material. Alende ne’e, Plan mos iha biblioteka haleu hodi fahe livru sira ba labarik sira iha kampu deslokado. (Timor Post)
DILI – Problema nebe Organizasaun Naun Govermental Plan hasoru ba labarik sira nebe hela iha kampu deslokado mak falta atensaun husi inan no aman sira, “ dehan Filipe Hendrique nudar Fasilitador ba Komunidade.
“Problema nebe ami hasoru mak, inan no aman ladun tau matan, husik sira (labarik-red) halimar mesak. Hirak ne’e tanba problema ekonomia, inan no aman fahe malu, “ Hendrique haktuir.
Kazu seluk nebe Plan hasoru iha kampu deslokado, Fasilitador ONG Plan hatutan katak, violensia ba labarik sira, inan no aman sira sei uza maneira violensia hodi eduka labarik, seidauk iha planeamentu familia nebe diak, tentativa violasaun seksual ba labarik feto, mal-nutrisaun, tentativa trafiku humano ba labarik.
Ho problema nebe ne’e, Filipe Hendrique hateten, Plan halo advokasia ba inan no aman sira atu oin-nusa bele maneiza familia, proteje labarik sira atu hetan direitu ba halimar, eskola no seluk tan.
Atu proteje labarik sira, ONG Plan kria mos fatin halimar ba labarik sira fasilita ho material. Alende ne’e, Plan mos iha biblioteka haleu hodi fahe livru sira ba labarik sira iha kampu deslokado. (Timor Post)
Sunday, September 7, 2008
Deklarasaun Lao Hamutuk


Iha Benefisio Maibe Laos Agora
DILI – Peskizador husi Organizasaun Naun Govermental Lao Hamutuk Viriato D.C. Séac hateten, posibilidade pipeline dada mai iha Timor Leste tanba benefisio iha parte ekonomia maibe presiza tempo ida naruk, “ dehan nia, foin lalais ne'e.
DILI – Peskizador husi Organizasaun Naun Govermental Lao Hamutuk Viriato D.C. Séac hateten, posibilidade pipeline dada mai iha Timor Leste tanba benefisio iha parte ekonomia maibe presiza tempo ida naruk, “ dehan nia, foin lalais ne'e.
Tuir nia, benefisio ekonomia mak wainhira fabrika LNG (Liquefied Natural Gas-red) loke, foo servisu ba Timor-oan kuandu hotel no restaurante harí ona.
Maibe nia realsa, tuir estudu nebe Lao Hamutuk produs, TL presiza tempo tinan 10 ou 15 atu prepara rekursu humano, tanba kuandu fabrika ne’e mak loke iha tempo agora no ema estranjeiru mak kaer servisu, sei hamosu problema sosial no kultura iha rai laran, “ Viriato esplika.
Nia esplika, risku nebe sei mosu wainhira pipeline dada mai iha TL tuir estudu Lao Hamutuk mak hanesan; TL sei depende makas liu ba mina no gas, sei mosu degradasaun ambiental iha parte Lore, distritu Lautem area parke nasional Nino Konis Santana.
Risku seluk mak, sei hamosu enclave signifika katak, la foo benefisio ba populasaun lokal tanba sei izola husi area nebe besik industria, sei hamosu mos violasaun direitus humanos wainhira komunidade kontra desizaun governu.
Violasaun direitus humanos, nia haktuir ho ezemplu iha Weste Papua fabrika ke osan mean, wainhira populasaun fatin neba kontra, governu hatun TNI (Forsa Nasional Indonezia nian-red).
Tuir nia, la loos kuando fabrika LNG loke, sei foo servisu ba ema Timor-oan barak tanba estudu komparativa nebe Lao Hamutuk halo ho fabrika LNG iha Darwin Australia no Norwegia, ema naton deit mak servisu iha fabrika refere.
Nia mos realsa, ho planu governu dada pipeline mai TL, Lao Hamutuk mos rekere rekomendasaun hanesan presiza iha instituisaun relevante ruma wainhira lei implementa bele ajuda Timor-oan servisu iha neba (industria LNG-red).
Viriato hatutan, estudu ne’e halao iha krize 2006 no metodu nebe uza mak survey no halo intervista ba komunidade nebe hela besik iha area hanesan distritu Lautem parte Lore, Beaço iha Vikeke, Manufahi-Betano.
Area hirak ne’e, nia haktuir hanesan fatin identifikado husi governu konaba posibilidade pipeline dada mai iha TL.
Area hirak ne’e, nia haktuir hanesan fatin identifikado husi governu konaba posibilidade pipeline dada mai iha TL.
Estudu ne’e Lao Hamutuk halo ona sosializasaun liu husi dalan workshop nebe hetan partisipasaun husi autoridade lokal, reprejentante feto, juventude no komunidade fatin identifikado, “ katak nia.
Nia informa katak, reasaun husi komunidade konaba sosializasaun ne’e hanesan informasaun foun ida tanba durante ne’e sirkula deit iha Dili laran.
Aleinde ne’e, tuir nia, ho informasaun bazeia ba faktus tuir komparasaun nebe Lao Hamutuk halo ho nasaun seluk, hein katak oin-nusa komunidade bele deside rasik bazeia ba interese. Karik governu mos sei hatoo ekipa sosializasaun ba ekipa task force LNG, “ dehan tan Viriato.
Nia hateten tan, planu governu konaba pipeline dada mai iha Timor, atu foti desizaun depende ba governu TL, Australia no kompania nebe kaer operador hanesan Wood Side.
Nia mos agradece tanba, programa governu oferese bolsa estudu ba estudante Timor-oan atu estuda petronas iha rai liur hanesan parte ida husi rekomendasaun Lao Hamutuk hodi prepara rekursu humano iha futuru. (Timor Post)
Sunday, August 31, 2008
Hanoin Hikas Loron Konsulta Popular


Loron Konsulta Popular Dala 9,
Dezenvolvimentu Mak Honra ba Sofrementu Povu
DILI - Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao hateten katak, oras to’o ona Timor Leste dezenvolve-an hodi nune’e bele foo honra ba terus no sofrementu nebe mak povu tomak infrenta durante tempu okupasaun Indonesia.
Dezenvolvimentu Mak Honra ba Sofrementu Povu
DILI - Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao hateten katak, oras to’o ona Timor Leste dezenvolve-an hodi nune’e bele foo honra ba terus no sofrementu nebe mak povu tomak infrenta durante tempu okupasaun Indonesia.
Liu husi deskursu ba selebrasaun loron konsulta popular ka feira do povu iha Merkadu Lama, PM Xanana dehan, tinan 9 kotuk ba povu Timor Leste tomak ho aten barani determina ninia futuru ba ukun rasik-an.
Oras ne’e, nia hatutan, governu iha obrigasaun ida atu kria kondisaun hotu-hotu atu Timor-oan dezenvolve nia kbiit.
“Ida ne’e mak espiritu feira ida ne’e, hodi ita dudu malu, hodi ita husu ba malu saida mak iha tinan 9 kotuk ba ita hakarak,” dehan PM Xanana iha feira du povu, foin lalais ne’e.
“Nudar xefe governu, hau hakarak dehan ba povu tomak katak, oras to’o ona atu ita ukun an ho diak,” PM Xanana hatutan.
PM Xanana haktuir liutan katak, hafoin krize 2006, Timor-oan tomak hahu dadauk ona mentalidade foun ida, mentalidade hodi buka dalan atu hetan dame.
“Ita buka dame iha ukun-an nia laran, ita buka dalan tu’ur hamutuk hodi rejolve problema hodi nune’e bele hakat ba oin,” katak xefe governu ne’e.
PM haktuir, povu tomak bele fiar ba governu AMP katak agora ba oin governu sei dudu, sei fo hakat bo’ot atu dezenvolve rai TL husi pasus nebe firmi ka metin.
“So dezenvolvimentu povu ida ne’e ninia mak fo honra ba terus hotu-hotu nebe povu ida ne’e liu i governu ida ne’e, bele fiar, sei halo buat hotu-hotu atu realiza buat sira ne’e,” promesa PM Xanana.
Ba loron konsulta popular 30 Agustu, Xanana dehan katak, loron ne’e sai loron istoriku no loron bo’ot teb-tebes ba Timor Leste, tanba iha loron ne’e povu tomak kaer pregu, lapis no lapizera tu’u hodi hetan liberdade ida ne’e.
“Governu ida ne’e sei la husik monu hili nebe povu tomak halo tiha ona iha tinan 9 kotuk ba,” nia promete.
Agora, nia haktuir tan, povu tomak tenki tu’ur hakmatek hodi dezenvolve rai doben ida ne’e. “Neneik mais tenki ba nafatin,” espera nia.
Xanana hatutan, knar governu nian mak atu hatudu dalan ba povu tomak katak oras to’o ona duni atu hadia ita nia rai no hadi povu nia moris.
Atu selebra loron konsulta popular durante semana ida nia laran halo mos expozisaun nebe hetan partisipasaun husi komunidade sira husi Distritu no Sub Distritu.
Aleinde ne’e hetan mos partisipasaun husi ministeriu hanesan, ministeriu negosiu estranjeiru, saude, agrikultura, turismu no seluk tan, i expozisaun ne’e hetan partisipasaun husi emprejariu lokal no internasional balun. (Timor Post/gin)
Thursday, August 21, 2008
Wednesday, August 20, 2008
Loron Falintil Ba-Dala 33




Atividade loron Falintil ba-dala 33 iha 2008. Foto TP/Mario Jhonny
Loron Falintil, Balun Sei Triste
DILI – Eis veteranos balun sei triste iha loron Falintil ba-dala 33 nebe komemora iha Palacio do Governo, kuarta, (20/08/2008). Balun husu ukun nain sira kria unidade no paz iha Timor Leste nomos aselera prosesu pensaun ba veteranos.
Domingos Fernandes eis Falintil rejiaun IV ho lian todan hateten, “hau sente triste, hakarak repete fila fali deit kontente oituan deit, triste mak barak tanba maluk barak mak mate no familia kuaze uma laran mate, too agora la-hatene paradeiru iha nebe, “ nia salienta.
Fernandes nebe agora hela iha Lahane Oriental ne’e husu ba governu atu tau matan ba oan-kiak no feto faluk sira.
Eis Falintil Ernesto Dudu hateten, loron Falintil tinan ne’e hanesan loron diak ba ukun nain sira atu kaer nasaun ne’e sai metin.
“Loron Falintil hanesan loron ida nebe TL hatudu ba mundu katak, Falintil mak moris iha Timor laran hodi hatudu nia hanoin konaba ukun-an. Agora TL ukun-an ona, husu ba doben ukun nain sira atu iha unidade no fiar ida metin ba malu hodi kaer nasaun ne’e metin para labele nakdoko, “ Dudu haktuir.
Konaba pensaun ba veteranos sira, tuir nia, presiza kria lei ida para veteranos hot-hotu hetan direitu ida hanesan tanba veteranos laos ema ida deit maibe iha kiik no boot, ferik no katuas, “ nia realsa.
Basilio Mariano, 64 nudar Xefi Suco Audian husu ba governu atu aselera lalais prosesu selu pensaun ba eis Falintil.
“Husu ba Governu, Parlamentu Nasional, atu labele koalia no promete deit, maibe importante mak halo tuir promesa nebe hatoo ona, “ katak nia.
Francisco Ximenes tinan 48 hela iha Kuluhun hanesan reprejentante familia eis Falintil husu mos ba ukun nain sira atu foo liman ba malu para servi nasaun.
Sorin seluk, Filipe Ramos hela iha Kintal Boot hateten, “ hau nia hanoin loron Falintil tinan ne’e lao diak tebes. Lia menon ba governu atu hare vida veteranos iha futuru, “ nia husu.
Cerimonia dada bandeira iha loron Falintil ba tinan ne’e halao iha Palacio do Governu, hetan partisipasaun husi membru governu, membru parlamentu nasional, embaixador, korpus diplomatik, konvidadus nomos populasaun maizumenus rihun ida resin. (Timor Post)
DILI – Eis veteranos balun sei triste iha loron Falintil ba-dala 33 nebe komemora iha Palacio do Governo, kuarta, (20/08/2008). Balun husu ukun nain sira kria unidade no paz iha Timor Leste nomos aselera prosesu pensaun ba veteranos.
Domingos Fernandes eis Falintil rejiaun IV ho lian todan hateten, “hau sente triste, hakarak repete fila fali deit kontente oituan deit, triste mak barak tanba maluk barak mak mate no familia kuaze uma laran mate, too agora la-hatene paradeiru iha nebe, “ nia salienta.
Fernandes nebe agora hela iha Lahane Oriental ne’e husu ba governu atu tau matan ba oan-kiak no feto faluk sira.
Eis Falintil Ernesto Dudu hateten, loron Falintil tinan ne’e hanesan loron diak ba ukun nain sira atu kaer nasaun ne’e sai metin.
“Loron Falintil hanesan loron ida nebe TL hatudu ba mundu katak, Falintil mak moris iha Timor laran hodi hatudu nia hanoin konaba ukun-an. Agora TL ukun-an ona, husu ba doben ukun nain sira atu iha unidade no fiar ida metin ba malu hodi kaer nasaun ne’e metin para labele nakdoko, “ Dudu haktuir.
Konaba pensaun ba veteranos sira, tuir nia, presiza kria lei ida para veteranos hot-hotu hetan direitu ida hanesan tanba veteranos laos ema ida deit maibe iha kiik no boot, ferik no katuas, “ nia realsa.
Basilio Mariano, 64 nudar Xefi Suco Audian husu ba governu atu aselera lalais prosesu selu pensaun ba eis Falintil.
“Husu ba Governu, Parlamentu Nasional, atu labele koalia no promete deit, maibe importante mak halo tuir promesa nebe hatoo ona, “ katak nia.
Francisco Ximenes tinan 48 hela iha Kuluhun hanesan reprejentante familia eis Falintil husu mos ba ukun nain sira atu foo liman ba malu para servi nasaun.
Sorin seluk, Filipe Ramos hela iha Kintal Boot hateten, “ hau nia hanoin loron Falintil tinan ne’e lao diak tebes. Lia menon ba governu atu hare vida veteranos iha futuru, “ nia husu.
Cerimonia dada bandeira iha loron Falintil ba tinan ne’e halao iha Palacio do Governu, hetan partisipasaun husi membru governu, membru parlamentu nasional, embaixador, korpus diplomatik, konvidadus nomos populasaun maizumenus rihun ida resin. (Timor Post)
Pipe Line
Dada Pipeline Mai TL,
Alfredo Pires : Lalika Hakfodak Ho Rekusu Humano
DILI – Tuir governu nia estratejia wainhira pipeline mai duni iha Timor Leste no industria loke ona, pursentu 70 Timor-oan mak sei kaer, “ dehan Sekretario de Estado do Rekursu Naturais Alfredo Pires, kuarta (20/08/2008).
Alfredo Pires : Lalika Hakfodak Ho Rekusu Humano
DILI – Tuir governu nia estratejia wainhira pipeline mai duni iha Timor Leste no industria loke ona, pursentu 70 Timor-oan mak sei kaer, “ dehan Sekretario de Estado do Rekursu Naturais Alfredo Pires, kuarta (20/08/2008).
“Lalika hakfodak konaba rekursu humano, tanba ami ba hare ona LNG iha Malazia laiha ema estranjeiru, mesak rai nain deit. Ne’e animo makas los katak Timor-oan mos bele, falta deit treinamentu no bolsa estudu, “ katak nia, hafoin partisipa cerimonia komemorasaun loron Falintil ba-dala 33 iha Palacio do Governu.
Nia mos hateten, rekursu humano buat ida lori tempu oituan, maibe iha programa atu rejolve. Hanesan wainhira ita presiza makas ita bele lori expertu sira husi liur atu kaer parte ida ne’e.
“Tuir governu nia stratejia wainhira pipeline mai duni iha TL, no industria loke ona, pursentu 70 Timor-oan mak sei kaer, “ nia garante.
Alfredo Pires realsa, se-aban pipeline mai, la-signifika aban kedas maibe lori prosesu.
Nia rekonhese, fabrika LNG laos presiza tinan ida ou rua maibe bele too tinan 40, entaun hare ba tinan lima ne’e kiik hela.
Wainhira estudu konaba posibilidade pipeline dada mai TL remata, nia esplika katak, ita sei halo estudu klean liu tan iha tinan ida ou rua konaba oinsa fabrika loke iha TL, no wainhira hari fabrika mos presiza tan estudu iha tinan balun nia laran, tanba ne’e tinan haat laos prosesu hari fabrika deit, “ afirma nia.
“Hakarak hateten dala ida tan katak, lalika hakfodak ho rekursu humano, agora ita iha autoridade nasional petrolio, bainhira ema barak dehan katak entrega ba Timor nia liman, semana rua sei monu kumpletu. Maibe agora fulan lima ona, direitur, prezidente Timor-oan, hirak ne’e lao ema mos rekonhese ona ita nia kapasidade. Ida ne’e hanesan foin komesa deit, “ nia reafirma tan.
Nia mos informa, estudu nebe halao dadaun sei remata fulan ikus tinan 2008 maibe foin lalais ne’e Ro nebe atu halo mapa iha tasi okos Suai hetan problema tanba soke buat ida no sai husi tasi. Horseik (tersa,19/08/2008) tama fali ba tasi maibe ladun diak entaun Ro ne’e lori ba Kupaun no Ro foun mak mai fali hodi kontinua estudu.
Pires mos haktuir, rejultadu preliminaria ba estudu pipeline positivo, tanba TL mos ohin loron iha osan atu sosa experto atu halo estudu.
Interese TL dada pipeline bazeia prinsipiu mak wainhira hare minarai laos hare deit ba osan, maibe dezenvolvimentu boot ida hanesan agrikultura, kampu servisu nebe relasiona ho dezenvolvimentu nasional, maibe akordo nebe asina ona tenki akomoda, “ Pires salienta. (Timor Post)
Sunday, August 17, 2008
Deklarasaun Parke Nasional
Opior Timor Heleia Muelleri hanesan manu endemik iha Illa Timor
Tasi iha Lore, distritu Lautem area ida husi Parke Nasional
Foto : Bird Life International

Oin-nusa mehi ne’e sai realidade depende ba ukun nain sira nian politika dezenvolvimentu, maibe realidade nebe agora dadaun akontese mak prekupasaun toos nain balun konaba area protejida.
“Nudar autoridade lokal, hare deklarasaun parke nasional ne’e diak tebtebes. Problema mak ai-laran agora estadu proteje ona, sai problema mak toos nebe komunidade halo dadaun no atu halo fali toos iha nebe, “ kestiona Xefi Aldeia Ihoro, Suco Tutuala, Sub Distritu Tutuala, Distritu Lautem Jose da Costa, foin lalais ne’e.
Tasi iha Lore, distritu Lautem area ida husi Parke Nasional

Foto : Bird Life International

“Parke Nasional Ne’e Lulik”
TUTUALA - Komunidade iha Sub Distritu Tutuala, Distritu Lautem balun, iha mehi ida, oinsa bele hetan servisu no rendementu diak ba produto lokal, kuandu Parke Nasional Nino Konis Santana dezenvolve diak liu tan.
TUTUALA - Komunidade iha Sub Distritu Tutuala, Distritu Lautem balun, iha mehi ida, oinsa bele hetan servisu no rendementu diak ba produto lokal, kuandu Parke Nasional Nino Konis Santana dezenvolve diak liu tan.
Oin-nusa mehi ne’e sai realidade depende ba ukun nain sira nian politika dezenvolvimentu, maibe realidade nebe agora dadaun akontese mak prekupasaun toos nain balun konaba area protejida.
“Nudar autoridade lokal, hare deklarasaun parke nasional ne’e diak tebtebes. Problema mak ai-laran agora estadu proteje ona, sai problema mak toos nebe komunidade halo dadaun no atu halo fali toos iha nebe, “ kestiona Xefi Aldeia Ihoro, Suco Tutuala, Sub Distritu Tutuala, Distritu Lautem Jose da Costa, foin lalais ne’e.
Tanba ne’e, hanesan autoridade lokal husu ba governu atu oinsa bele oferese fatin balun ba komunidade atu kontinua vida moris hanesan toos nain.
Hatan ba prekupasaun ne’e, Ministru Agrikultrua Floresta no Peska Mariano Assanami Sabino realsa, governu sei la-limite komunidade nia asesu ba iha parke nasional.
“Sistema jestaun nebe uza kategoria prinsipiu cinco iha mundo hotu uza katak, fatin nebe protejida maibe komunidade kontinua iha neba hodi dezenvolve komunidade iha laran, “ Assanami esplika.
Parke nasional Nino Konis Santana rekonesido internasionalmente bazeia ba Konvensaun Nasoens Unidas nian konaba Diversidade Biolojiku, kategoria V areas protejidas paizajen tasi no rai.
Aleinde ne’e, estabelese tuir rezolusaun do governu No.8/2007 no protejidu tuir konstituisaun RDTL, UNCBD, regulamentu UNTAET 19/2000 bandu eksplora no eksporta ai husi Timor, dekretu lei 6/2004 baze jeral konaba rezime legal ba jestaun no regulamentu peska no agrikultura.
Tuir esplikasaun rezolusaun do governu aktu no atividade nebe bandu iha parke mak; a) muda forma rai nian hodi soe no halekar besi tuan, sukata, kareta, rai-henek, ou restu sasan isin seluk ne’ebe nia impaktu la-furak hodi hare ou hafoer rai, anin, be hanesan fakar foer, restu husi sasan organikus no laos organiku, habou sasan aat no sukatas ne’ebe la-fakar ba fatin ne’ebe iha tiha ona, b) soe be restu husi industria ou uma kain nian iha be natural, iha rai leten ou rai laran ne’ebe bele kauza polusaun, c) kua, kaer, ta’a ou foti exemplu ba espesie ai sira ou animal sira iha rai leten ou tasi laran, sira hotu iha protesaun legal iha faze ruma ne’ebe atu bele hadiak ho eksepsaun ba asaun parke nasional nian no ba asaun cientifiku mos sei liu husi autorizaun hanesan, d) atu foti amostra geologika no husi especie zoologicka no botanicka, ne’ebe iha protesaun laran ne’ebe, husi nia natureza, la-halao liu husi atividade agrikula normal.
Esplikasaun seluk husi rezolusaun refere mak e) atu roo liu husi area parke nasional, mesmo navigasaun ne’e diak la-halo aat ou kauza estragos ba ekosistema ida ne’e, f) tipu peska ne’ebe deit iha area husi estreitu Jaco, excepto ba peska subsistencia ho kail, husi ema rai nain ne’ebe hela iha Tutuala.
Estabelesementu lei no rekrutamentu guarda floresta nain neen hodi tau matan ba area protejida, maibe ukun nain nasaun ne’e hanesan Primeiru Ministru Xanana Gusmão, Prezidente Parlamentu Nasional Fernando Lasama de Araujo no ministru agrikultura husu nafatin ba komunidade sira nebe hela besik iha area parke nasional atu iha dever hodi proteje ba oan no bei-oan sira nomos futuru nasaun nia.
“Oan no bei-oan iha distritu Lautem laran mak iha dever liu atu kuidadu valor kultura, sosial no tradisaun, laos tanba tauk lei, guarda floresta, maibe tanba tauk ita nia lulik, tradisaun, bei-ala nia riku nebe husik hela hanesan dever atu kuidadu ba bei-oan sira iha futuru, “ Assanami haktuir.
Ministru agrikultura ne’e informa, planu governu iha 2009 sei hari edifisio ida iha parke nasional atu nune’e jere diak liu tan.
Iha sorin seluk, Xefi Aldeia Pitileti, Suco Tutuala Antonio Branco katak, sosializasaun presiza kontinua halao iha komunidade nia leet konaba area protejida, nune’e populasaun nebe hela iha area refere bele kumpriende didiak konaba legalidade protesaun ba parke nasional.
“Ami sei servisu hamutuk ho se-deit wainhira iha sosializasaun nebe sei halao iha ne’e, “ katak Branco.
Magdalena de Jesus dos Santos Soares reafirma, nia sente kontente ho parke nasional nebe hetan ona deklarasaun husi governu tanba sei kontribui ba dezenvolvimentu turismo iha futuru.
“Hau kontente tanba parke nasional ne’e ejiste iha ami nia rai, tanba benefisio nebe ami sei hetan iha futuru mak rendementu ba ami nia produto lokal, “ dehan Magdalena Soares ho hamnasa midar.
Timor Leste dala-ida tan loke istoria foun ba dalan dezenvolvimentu sustentavel tanba sei kontribui prezerva bioversidade no eransa kultural hodi deklara parke nasional dahuluk nian, “ Finn Rieske Nielsen, Vice Reprejentante Nasoens Unidas iha TL hateten.
Parke nasional kompostu husi parte terrestre no marina ho luan 123,600 hektar, husi rai 68.000 hektar no tasi laran 55.600 kobre trés nautical mil tama ba tasi.
Rikeza nebe iha area parke nasional mak paisajem, balada fatin, ahu-ruin, ai-parapa, ai-laran, flora, lekirauk, rusa, meda, fahi-fuik, lenuk, niki, lafaek, samea, manu-fuik, tunino, baleia, tubaraun, ikan, uma-lulik, fatin lulik, tranqueira, fatin istoriku, meci no fatin arkeolojiku.
Parke nasional Nino Konis Santana uniku iha TL tanba iha valor naturais hanesan habitats mak estenso diversidade aas, integral, internasionalmente importante iha ambiente marina no terrestre, area ne’ebe luan no importante ba biodiversidade iha illha Timor tomak.
Biodiversidade terrestre, flora no fauna mak nasional no globalmente importante, diversidade aas, iha endemismo (espesie uniku iha TL) inklui espesie foun ba siencia, especia importante inklui manu 16, niki 16, espesie ai-oan 4, komunidade vegetasaun 12. diversidade aas husi komunidade vegetasaun ne’ebe uniku no integral hanesan floresta, savana, rai buras, foho, kostal no seluk tan.
Valor kultura no istoria mak istoria antigu tanba area nebe hela durante tinan 40,000 liu ba, liu husi fatin arkeolojiku 100, inklui evidensia ikus konaba okupasaun husi ema moderno ne’ebe mak kleur liu husi Sunda Kiik. Istoria recente mak iha fatin barak husi periodu kolonializasaun portugues, segundu guerra mundial husi Japaun, subar fatin gerilheiru sira nian ba movimentu hodi luta ba independensia kontra okupasaun Indonezia.
Valor seluk, istoria ema moris nian, kultural no tradisaun kontinua pratika kultural tradisional, atividade moris lor-loron nian, pratika agrikultura no peska, fiar spiritual, pratika cerimonia, sistema kustume konaba nain ba rai no tasi. Sustentavel moris lorloron nian mak hanesan vida agrikultura, hakiak animal, peska, rekursu florestal, dezenvolvimentu ekonomia nebe foun hanesan turismo ekolojiku no etikal.
Ho valor ne’ebe iha, protesaun ba parke nasional hanesan dalan ida atu preserva istoria no kultura ne’ebe uniku ba jerasaun oin mai tanba sai fator importante ba moris inklui floresta, peska, rai ba hakiak balada, lagua, mota, be no anin.
Intensaun no objetivu tuir departementu protesaun area iha parke nasional katak, garante protesaun ho nivel ass, konservasaun no sustentabilidade jestaun no dezenvolvimentu tuir lei.
Bioversidade no ambiente rai, tasi, espesie, habitat, material jenetiku, formasaun paizajen, jeomorfolojiku, teatros no artistiku furak hanesan parte balun husi intensaun no objetivu parke nasional.
Ho riku soin nebe iha, lian nain rai neba nian Feliz Correia hateten, parke nasional ho naran Nino Konis Santana hanesan lulik ida.
“Ema hothotu tenki tau matan, labele oho animal arbiru, wainhira ba ai-laran tenki husu lisensa ba rai-nain no lia-nain, “ nia sublinha.
Feliz Correia hatutan, Konis Santana mate tiha ona, maibe klamar iha ho naran nebe tau ba parke ne’e.
Ho naran ne’e, lia-nain aumenta katak, ema nebe iha intensaun estraga rikeza iha area parke nasional klamar saudozo Konis Santana sei hare.
“Ne’e duni ami lia-nain hateten, bandu ne’e ba futuru nasaun Timor Leste nian, “ nia reafirma.
Deklarasaun parke nasional ne’e gastu total orsamentu $35 mill. Governu TL oferese $21 mill no Darwin Initiativa suporta $14 mill.
Deklarasaun parke hetan partisipasaun husi Primeiru Ministru Xanana Gusmão ho nia membru, Prezidente Parlamentu Nasional ho deputadu balun, vice reprejentante nasoens Unidas iha TL Finn Rieske Nielsen, embaixador Estadus Unidos iha TL, embaixador Australia iha TL, korpus diplomatiko, autoridade lokal nomos komunidade fatin neba nian.
Parke ne’e hanaran Nino Konis Santana hanesan heroi nasional nebe sagrifika-an luta ba ukun rasik-an.
Komandante das falintil Nino Konis Santana moris iha aldeia Vero, sub-distritu Tutuala, distritu Lautem iha tinan 1957 husi aman matebian Jee Makaru ho inan Poko Tana.
Konis Santana simu sakramentu baptismo iha kapela Tutuala iha loron 3 Marsu 1964 ho naran Antoninho Santana.
Iha tinan 1975, Konis Santana deriji União Nacional dos Estudantes de Timor-Leste nomos sai hanesan membro Organização Popular da Juventude Timorense.
Saudozo kumpleta nia estudu kuarta classe no kontinua estuda iha eskola particular nebe hari husi eis Prezidente da Republika dahuluk nian Francisco Xavier do Amaral iha Dili.
Tinan 1974 too 1975 Konis Santana kumpleta kurso professor ba tinan primeiru nian iha eskola Canto Resende.
Iha loron 11 fulan Marsu 1998 Konis Santana hakotu iis ho tinan 41 iha Merturu, distritu Ermera, subar fatin ida wainhira planeia stratejia hamutuk ho kompaneiru sira hodi kontra okupasaun Indonezia iha TL. (rita almeida/husi fontes oi-oin)
Sunday, August 3, 2008
Istoria Media Awards
Sempre Iha Dalan
Hakfodak tebes, liman no ain tos iha fatin, hanesan hakfodak husi mehi, afinal ne’e laos mehi maibe realidade ida.
Hakfodak tebes, liman no ain tos iha fatin, hanesan hakfodak husi mehi, afinal ne’e laos mehi maibe realidade ida.
Wainhira bolu naran hodi hakat ba iha palku leten, ain ne’e hiit ba, toooodan tebes maibe koko hodi hakat.
Hafoin too, premio nebe hetan direitamentu entrega husi Jill Joliff nudar naran ba premio Jill Joliff hanesan kategoria jornalista feto diak liu. Aleinde premio inklui mos sertifikado nebe hetan assinatura husi organizasaun no sindikato media iha Timor Leste.
La hatene atu koalia saida ba ema lubun balun nebe asiste cerimonia ne’e, hanesan obrigatorio ba oportunidade, ho liman nakdedar konsege simu mic nebe mana Paula Rodriques (hanesan MC) foo.
Ho lian nakdedar, so koalia deit lian fuan badak.
“Hau la hatene atu koalia saida, tanba hakfodak tebes bele manan premio ne’e, maibe hakarak agradece ba komisaun organizadora. Premio ne’e hanesan servisu todan ida atu oinsa hau bele sai jornalista feto ida diak iha futuru”.
Ne’e mak lia fuan badak hatoo, momentu simu premio Jill Joliff kategoria jornalista feto diak liu ba tinan 2008 iha kompetisaun “Timor Leste Media Awards 2008”.
Kuandu fila ona mai iha fatin tuur, kolega meja ida inklui mos ema estranjeiru hatutan liman hodi foo parabens. Hau la-hatene saida mak akontese ba hau momentu kalan ne’e.
Fila ona mai uma, maizumenus tuku 02.00 madrugada toba la dukur tanba imajina deit situasaun nebe akontese iha kalan ne’e, iha loron sabado, fulan Jullu tinan 2008, fatin salaun Delta Nova Komoro-Dili.
Tanba sa hau labele toba dukur iha loron ne’e, afinal hau nia hanoin domina ho eventu nomos oinsa ema hanesan hau Rita Almeida, jornalista nebe foin hahu tinan hat servisu Timor Post bele sai jornalista ida diak hanesan mata dalan ba kolega jornalista sira seluk iha futuru.
Hanoin ba hanoin, ne’e laos buat fasil ida, entaun buat fasil ne’e saida mak persiza atu halo dadaun ona. Hanoin hirak ne’e hotu mak domina hau momentu ne’e.
Hanoin ida ba tiha, mosu fali hanoin seluk mak, lolos hau labele nakdedar tanba iha lia fuan barak nebe persiza hatoo hanesan, hakarak agradece ba Nai Maromak tanba ho Nia Graca hodi hatudu dalan naroman mak ohin kalan hetan duni naroman ne’e.
Alein ida ne’e, hanoin seluk tan mak hakarak agradece ba prejensa centru jornalista internasional ka ICFJ (International Center For Journalists) iha Timor Leste, no servisu makas husi mana Gabriela Carrascalão, maun Jesse Wright, Doug Cosper, Jody, Dave Bloss no Budi nebe akompanha hodi aprende buat ruma.
Agradecementu seluk tan mak kolega sira iha redasaun diario Timor Post, liliu direitur maun Jose Ximenes, xefi redasaun Mouzinho Lopes, eis direitur TP nebe agora nudar deputadu iha parlamentu nasional husi bankada CNRT Aderito Hugo da Costa nebe foo suporta ba oportunidade saida deit mak oferese ba redasaun TP.
Lolos ne’e, lia fuan hirak ne’e no lia fuan seluk tan mak hakarak hatoo maibe hanesan ohin haktuir ona katak, domina ho situasaun hakfodak, lia fuan sira ne’e la hatoo hotu.
Ne’e mak momentu situasaun ida nebe akontese ba hau. Liu husi blogspot ida ne’e hau foin bele haktuir hotu.
Husi fatin ne’e mos hakarak hatoo ba kolega jornalista balun nebe mak asesu blogspot ne’e hatoo deit lia menon katak, wainhira hakarak hetan osan mean ou mutin ruma laos buat ida fasil.
Esperencia nebe hau hasoru mak, hau sempre tanis wainhira halao hau nia servisu. Tanba sa, dalaruma hau hasoru fontes nebe hirus hau, maibe durante hau halao servisu sempre dok husi sala. Ne’e mak dalaruma halo hau triste no tanis, wainhira tanis, hau esforso atu la tanis iha fontes nia oin, maibe hafoin halo intervista no dok husi ema barak.
Hirus nebe hetan, laos hau nia sala, maibe kolega balun nia sala mak hau hetan hirus. Hirus seluk mai husi servisu fatin ho fasilidade nebe minimu, osan nebe latoo ba nesesidade, salario nebe hetan koa laiha esplikasaun ida klaru no mosu gosta no la gosta. Buat barak mak sempre hau hasoru, diak no aat koko atu hakat.
Importante mak aprende no aprende le, hakerek no hakbesik-an ba se deit, konsidera kolega seluk nia hanoin.
Importante liu mak, hakbesik-an ba Nai Maromak, agradece iha kualker situasaun nebe ita hasoru.
Ne’e duni, iha mundo ne’e laiha buat ida mak fasil hanesan hakfilak liman, atu liu dalan susar saida deit sempre iha dalan seluk nebe iha, atu ita liu. Wainhira atu liu dalan ne’e ita sei hasoru situasaun rua mak situasaun triste no kontente. (rita almeida)
Eleisaun Prezidente II Ronde
Problema Maijor Alfredo no Petisionariu,
Votantes Husu Presidente Foun Atu Kria Dialogu
DILI – Hodi sura loron ba loron, kalan ba kalan, Timor Leste tama tan iha periodu foun hodi hili kandidatu Presidente Francisco Guterres Lu-Olo no Jose Manuel Ramos Horta. Ida husi nain rua sei determina futuru nasaun ne’e nian ba tinan lima oin mai 2007-2012.
Presidente da Republika Jose Alexandre Kay Rala Xanana Gusmão sei remata nia kargu hodi entrega ba Presidente foun Lu-Olo ka Ramos Horta iha loron 20 fulan Maio oin mai.
Ramos Horta ka Lu-Olo mak eleitu ba Presidente da Republika sei lori naha atu oinsa rejolve problema rai laran hanesan problema petisionariu, Maijor Alfredo nebe durante tinan ida ona seidauk hetan nia roman. Problema ne’e nia rejultadu mak povo barak sei toba hela iha lona okos hodi sura loron bainhira bele fila ba idaidak nia horik fatin.
Kandidatu nain rua ne’e, ida mak eleitu ba Presidente da Republika, dadaun ne’e iha dalan sanak nia klaran. Tamba ne’e persija hili dalan sanak nebe los liu hodi hili dalan nebe diak ba parte hotu.
Votante sira nebe Timor Post hasoru iha centru votasaun Eskola Primaria Bidau Akadiruhun-Dili, kuarta (09/05) nudar povo hatoo sira nia hanoin katak hafoin tuir eleisaun, kandidatu nain rua ne’e mak kuandu ida eleitu ba Presidente da Republika. Problema nebe persija rejolve uluk mak kazu petisionariu no Maijor Alfredo Alves Reinado nebe nia rejultadu halo povo barak mak husik ona sira nia hela fatin no lakon riku soin.
Tuir votante sira katak, dalan nebe mak diak atu Presidente foun rejolve mak tur hamutuk ho orgaun soberanu hotu hodi kria dialogu. Dialogu ne’e tenki involve mos parte Igreja Katolika, sosiedade sivil hodi hetan idea nebe ho nia rejultadu parte hotu bele simu.
Atu rejolve diak problema ne’e, Presidente foun sei hasoru sasidik oinoin, ne’e duni tenki aten brani no neon kbiit, buka hatene, rona no simu saida mak parte hotu hatoo.
Cipriano Sousa tinan 59 eis funsionariu publiku tempu Indonesia nian hateten katak, kamarada nain rua (Lu-Olo no Ramos Horta) ida eleitu ba Presidente da Republika persija rejolve problema Maijor Alfredo nomos petisionariu atu nune’e ami bele fila-fali ba ami nia uma.
“Ohin loron ami terus too tinan ida ona tamba deit problema Maijor Alfredo nomos petisionario la rejolve, “ dehan Sousa.
Kuandu iha dalan ida mak sira (ukun nain) la rejolve, entaun tamba sira la unidade ba malu. Ne’e duni nudar povo husu ba nai ulun sira nebe ukun nasaun ne’e atu tur hamutuk foo liman ba malu hodi buka solusaun.
“Sala nebe mak halo ona durante ukun, persija hadia, labele budu hahalok nebe ladiak hodi lakohi rona malu, “ dehan nia.
Gervalio Gaspar Quintão,26 nudar estudante hateten katak, statementu Maijor Alfredo nebe la foo fiar ba kandidatu Horta no Lu-Olo atu rejolve problema nebe refere, ida ne’e hanesan statementu politiko deit tamba Maijor Alfredo hare husi aspeitu seluk.
“Presidente rasik mos bele kria situasaun ida para dialogu ne’e lao ho diak. Persija konsulta ho sosiedade sivil, Igreja ho parte nebe iha relasaun ho problema ne’e para rejolve. Hodi nune’e parte hotu bele simu nia rejultadu, “ katak nia.
Eliza Martins Ximenes tinan 51 nudar Dona da Casa hateten katak, kandidatu nebe sei eleitu ba Presidente tenki buka meius atu koordena orgaun soberanu hotu hanesan Parlamentu, Governu, Tribunal, nomos parte Igreja atu buka solusaun ba problema ne’e liu husi dalan dialogu.
“Ita labele konsidera fali Maijor Alfredo hanesan ita nia inimigu maibe nia mos cidadaun ida, Timor Oan. Tenki bolu nia hodi rejolve problema, “ dehan Martins.
Martins Ximenes mos hateten, instituisaun Falintil-Forsa Defesa Timor Leste, Brigadeiru Jeneral Taur Matan Ruak mos persija buka tuir oan ida nebe mak lakon.
“Ne’e duni Presidente tenki koordena ho Taur Matan Ruak para bele rejolve problema ida ne’e, “ nia kestiona.
Teresinha Baptista,30 Dona da Casa haktuir katak, nudar povo lakohi atu terus bebeik. Ne’e duni presidente foun tenki foti dalan dialogu atu rejolve problema petisionariu nomos Maijor Alfredo.
“Ami povo hakarak moris hakmatek hodi nune’e ami bele hatutan ami nia moris lorloron nian ho diak, “ nia realsa.
Votantes hirak ne’e haktuir katak, Presidente nebe atu ukun hanesan Lu-Olo no Ramos Horta mesmo lakon ona fiar husi Maijor Alfredo, persija buka nafatin dalan atu nune’e bele rejolve problema ne’e. Kuandu problema ne’e rejolve, povo sei bele moris hakmatek iha idaidak nia fatin.
Votantes sira ne’e fiar katak, presidente foun bele rejolve problema ne’e tamba iha kompetensia. Kompetensia nebe iha tenki iha stratejia ida diak wainhira buka meius atu rejolve.
Hanesan informasaun, problema petisionariu mosu tamba diskunfia diskriminasaun etniku iha instituisaun F-FDTL nebe membru eis forsa hamutuk ema nain 594 husik sira nia baraka iha loron 17 fulan Fevereiru 2006.
Krize nia hun mak, petisionariu sira hamutuk ho simpatizante organiza demonstrasaun hahu loron 24 – 28 fulan Abril hasoru governu ba sira nia problema. Husi demonstasaun ne’e nakfera ho asaun violencia iha Palacio do Governu nia liur, loron 28 fulan Abril 2006.
Maijor Alfredo ses-an husi Kuartel Jeral F-FDTL iha loron 3 fulan Maio 2006 ho razaun nebe nia hatoo mak ijiji ba governu atu rejolve lalais problema petisionariu.
Maibe agora dadaun petisionariu balun simu ona ajuda hanesan osan husi governu liu husi Ministeriu Traballu Reinsersaun no Komunitariu hodi halo negosio kiik atu hatutan sira nia moris.
Konaba kazu Maijor Alfredo, komisaun nivel as tur hamutuk ona atu buka dalan rejolve problema ne’e, maibe seidauk hatene lolos dalan saida mak sei uza. Ita hein, dialogu ou dalan seluk saida mak Presidente foun sei uza atu rejolve problema petisionariu no Maijor Alfredo. (rita almeida)
Votantes Husu Presidente Foun Atu Kria Dialogu
DILI – Hodi sura loron ba loron, kalan ba kalan, Timor Leste tama tan iha periodu foun hodi hili kandidatu Presidente Francisco Guterres Lu-Olo no Jose Manuel Ramos Horta. Ida husi nain rua sei determina futuru nasaun ne’e nian ba tinan lima oin mai 2007-2012.
Presidente da Republika Jose Alexandre Kay Rala Xanana Gusmão sei remata nia kargu hodi entrega ba Presidente foun Lu-Olo ka Ramos Horta iha loron 20 fulan Maio oin mai.
Ramos Horta ka Lu-Olo mak eleitu ba Presidente da Republika sei lori naha atu oinsa rejolve problema rai laran hanesan problema petisionariu, Maijor Alfredo nebe durante tinan ida ona seidauk hetan nia roman. Problema ne’e nia rejultadu mak povo barak sei toba hela iha lona okos hodi sura loron bainhira bele fila ba idaidak nia horik fatin.
Kandidatu nain rua ne’e, ida mak eleitu ba Presidente da Republika, dadaun ne’e iha dalan sanak nia klaran. Tamba ne’e persija hili dalan sanak nebe los liu hodi hili dalan nebe diak ba parte hotu.
Votante sira nebe Timor Post hasoru iha centru votasaun Eskola Primaria Bidau Akadiruhun-Dili, kuarta (09/05) nudar povo hatoo sira nia hanoin katak hafoin tuir eleisaun, kandidatu nain rua ne’e mak kuandu ida eleitu ba Presidente da Republika. Problema nebe persija rejolve uluk mak kazu petisionariu no Maijor Alfredo Alves Reinado nebe nia rejultadu halo povo barak mak husik ona sira nia hela fatin no lakon riku soin.
Tuir votante sira katak, dalan nebe mak diak atu Presidente foun rejolve mak tur hamutuk ho orgaun soberanu hotu hodi kria dialogu. Dialogu ne’e tenki involve mos parte Igreja Katolika, sosiedade sivil hodi hetan idea nebe ho nia rejultadu parte hotu bele simu.
Atu rejolve diak problema ne’e, Presidente foun sei hasoru sasidik oinoin, ne’e duni tenki aten brani no neon kbiit, buka hatene, rona no simu saida mak parte hotu hatoo.
Cipriano Sousa tinan 59 eis funsionariu publiku tempu Indonesia nian hateten katak, kamarada nain rua (Lu-Olo no Ramos Horta) ida eleitu ba Presidente da Republika persija rejolve problema Maijor Alfredo nomos petisionariu atu nune’e ami bele fila-fali ba ami nia uma.
“Ohin loron ami terus too tinan ida ona tamba deit problema Maijor Alfredo nomos petisionario la rejolve, “ dehan Sousa.
Kuandu iha dalan ida mak sira (ukun nain) la rejolve, entaun tamba sira la unidade ba malu. Ne’e duni nudar povo husu ba nai ulun sira nebe ukun nasaun ne’e atu tur hamutuk foo liman ba malu hodi buka solusaun.
“Sala nebe mak halo ona durante ukun, persija hadia, labele budu hahalok nebe ladiak hodi lakohi rona malu, “ dehan nia.
Gervalio Gaspar Quintão,26 nudar estudante hateten katak, statementu Maijor Alfredo nebe la foo fiar ba kandidatu Horta no Lu-Olo atu rejolve problema nebe refere, ida ne’e hanesan statementu politiko deit tamba Maijor Alfredo hare husi aspeitu seluk.
“Presidente rasik mos bele kria situasaun ida para dialogu ne’e lao ho diak. Persija konsulta ho sosiedade sivil, Igreja ho parte nebe iha relasaun ho problema ne’e para rejolve. Hodi nune’e parte hotu bele simu nia rejultadu, “ katak nia.
Eliza Martins Ximenes tinan 51 nudar Dona da Casa hateten katak, kandidatu nebe sei eleitu ba Presidente tenki buka meius atu koordena orgaun soberanu hotu hanesan Parlamentu, Governu, Tribunal, nomos parte Igreja atu buka solusaun ba problema ne’e liu husi dalan dialogu.
“Ita labele konsidera fali Maijor Alfredo hanesan ita nia inimigu maibe nia mos cidadaun ida, Timor Oan. Tenki bolu nia hodi rejolve problema, “ dehan Martins.
Martins Ximenes mos hateten, instituisaun Falintil-Forsa Defesa Timor Leste, Brigadeiru Jeneral Taur Matan Ruak mos persija buka tuir oan ida nebe mak lakon.
“Ne’e duni Presidente tenki koordena ho Taur Matan Ruak para bele rejolve problema ida ne’e, “ nia kestiona.
Teresinha Baptista,30 Dona da Casa haktuir katak, nudar povo lakohi atu terus bebeik. Ne’e duni presidente foun tenki foti dalan dialogu atu rejolve problema petisionariu nomos Maijor Alfredo.
“Ami povo hakarak moris hakmatek hodi nune’e ami bele hatutan ami nia moris lorloron nian ho diak, “ nia realsa.
Votantes hirak ne’e haktuir katak, Presidente nebe atu ukun hanesan Lu-Olo no Ramos Horta mesmo lakon ona fiar husi Maijor Alfredo, persija buka nafatin dalan atu nune’e bele rejolve problema ne’e. Kuandu problema ne’e rejolve, povo sei bele moris hakmatek iha idaidak nia fatin.
Votantes sira ne’e fiar katak, presidente foun bele rejolve problema ne’e tamba iha kompetensia. Kompetensia nebe iha tenki iha stratejia ida diak wainhira buka meius atu rejolve.
Hanesan informasaun, problema petisionariu mosu tamba diskunfia diskriminasaun etniku iha instituisaun F-FDTL nebe membru eis forsa hamutuk ema nain 594 husik sira nia baraka iha loron 17 fulan Fevereiru 2006.
Krize nia hun mak, petisionariu sira hamutuk ho simpatizante organiza demonstrasaun hahu loron 24 – 28 fulan Abril hasoru governu ba sira nia problema. Husi demonstasaun ne’e nakfera ho asaun violencia iha Palacio do Governu nia liur, loron 28 fulan Abril 2006.
Maijor Alfredo ses-an husi Kuartel Jeral F-FDTL iha loron 3 fulan Maio 2006 ho razaun nebe nia hatoo mak ijiji ba governu atu rejolve lalais problema petisionariu.
Maibe agora dadaun petisionariu balun simu ona ajuda hanesan osan husi governu liu husi Ministeriu Traballu Reinsersaun no Komunitariu hodi halo negosio kiik atu hatutan sira nia moris.
Konaba kazu Maijor Alfredo, komisaun nivel as tur hamutuk ona atu buka dalan rejolve problema ne’e, maibe seidauk hatene lolos dalan saida mak sei uza. Ita hein, dialogu ou dalan seluk saida mak Presidente foun sei uza atu rejolve problema petisionariu no Maijor Alfredo. (rita almeida)
Subscribe to:
Posts (Atom)







